Abdij Sankt Urban

Sankt Urban ligt op het grondgebied van Pfaffnau, in het dal van de Rot, in de noordwestelijke hoek van het kanton Luzern — de grenssteen waar Aargau, Bern en Luzern samenkomen staat zo'n 250 meter verderop. Wat men vandaag ziet dateert uit de 18e eeuw: een gevel met twee torens, zeven traveeën breed, geleed door Toscaanse pilasters en doorbroken door drie portalen, voortgezet door de lange witte kloostervleugels. Kerk en klooster werden van 1711 tot 1715 herbouwd door Franz Beer, bouwmeester uit Vorarlberg, op initiatief van abt Malachias Glutz.

De abdij is veel ouder. Monniken uit Lucelle stichtten haar in 1194 op aandringen van de heren van Langenstein, binnen de filiatie van Morimond. In de late 13e eeuw maakte het klooster bakstenen in grote hoeveelheid: eenvoudige rechthoekige voor de muren, geperste vormstukken voor deuromlijstingen, bogen, vensterbanken, lateien en kroonlijsten, en daarnaast vloertegels. In 1991 werd binnen de muren opnieuw een werkplaats voor handgevormde bakstenen ingericht. De barokke inrichting volgde op de herbouw: een kapel uit 1690, door abt Ulrich Glutz opgericht voor de kazuifel van de heilige Ulrich, een reliek uit de 10e eeuw; het van 1700 tot 1707 onder leiding van de Solothurner Johann Peter Frölicher gesneden koorgestoelte; het orgel van 1721 van Joseph en Victor Ferdinand Bossard, waarvan het contract van 1717 drie klavieren en 2.637 pijpen noemde, alle van tin behalve de contrabas.

Op 13 april 1848 gelastte het kanton Luzern, na de dood van abt Friedrich Pfluger, de opheffing van het klooster en de verkoop van zijn goederen om de oorlogsschatting aan de overwinnaars van de Sonderbund te voldoen. De kunstwerken en de bibliotheek, met de Gatterer-collectie, gingen over naar de staat; het gestoelte werd in 1853 verkocht aan een bankier uit Sankt Gallen, daarna aan een Ier, en belandde in Schotland. De Gottfried Keller-stichting kocht het in 1911 terug, op de uitdrukkelijke voorwaarde dat het naar zijn plaats terugkeerde: datzelfde jaar werd het weer in de kerk opgesteld. De gebouwen zelf hadden al in 1873 een andere bestemming gekregen, die van kantonnale psychiatrische inrichting; vandaag huisvesten zij de grootste kliniek van de Luzernse psychiatrie en haar hoofdzetel, terwijl de parochie nog altijd in de abdijkerk viert.

Waarom deze plek bijzonder is

Sankt Urban bevat twee geschiedenissen binnen één ommuring. Die van een werkplaats: de steenbakkerij van de 13e eeuw, waarvan de vormstukken als omlijstingen en kroonlijsten dienden, en daarna de herbouw van 1711-1715 door Franz Beer, met zijn koorgestoelte, zijn orgel van 2.637 pijpen en zijn dubbeltorenfront. En die van een onteigening: op 13 april 1848 opgeheven, zag de abdij haar bibliotheek en haar gestoelte vertrekken — dat laatste tot in Schotland, vóór de terugkoop van 1911. Sinds 1873 wordt er in het klooster verpleegd in plaats van gebeden.

Geschiedenis en oorsprong

In 1194 gesticht door monniken uit Lucelle op aandringen van de heren van Langenstein, behoort de abdij tot de filiatie van Morimond. Haar kloosterschool is rond 1470 bevestigd; onder abt Benedikt Pfyffer, van 1768 tot 1781, werd zij een modelschool en huisvestte zij in 1780 het eerste onderwijzersseminarie van Zwitserland, geleid door Nivard Krauer. De opheffing van 13 april 1848 maakte een einde aan die continuïteit: het kanton verkocht de goederen, de staat nam de bibliotheek en de Gatterer-collectie op, en in 1873 werden de ruimten een psychiatrische inrichting.