Kasteel Chillon

Chillon ligt op een kalkrots die in het Meer van Genève wegduikt, op 376 meter hoogte, in de gemeente Veytaux tussen Villeneuve en Montreux. De bebouwing volgt de vorm van het eilandje en laat er bijna niets van vrij: een honderdtal meter lang bij een vijftigtal breed, waarbij de geraadpleegde bronnen op deze maten licht uiteenlopen. De rots werd vroeg in gebruik genomen. Het kasteel is gedocumenteerd door een oorkonde uit 1150, maar archeologische opmetingen dateren de funderingen in de 11e eeuw, en de stichting die het beheert wijst op aanwezigheid al in de bronstijd.

Het huidige voorkomen is vooral te danken aan het huis Savoye. In de jaren 1250 en 1260 liet Peter II vensters uitbreken en de woonvertrekken verbouwen; de bouwmeester Jacques de Saint-Georges verbleef in 1273 op de werf. De muurschilderingen van de Camera Domini werden van 1341 tot 1343 uitgevoerd, en Amadeus VIII leidde tussen 1436 en 1450 een laatste grote bouwcampagne. Het kasteel is dus niet in één keer gebouwd: het stapelt lagen, en men wisselt van eeuw door van de ene zaal naar de andere te lopen.

In maart 1536 namen de Berners Chillon in na een beleg van enkele weken; de precieze datum verschilt per bron, de 18e of de 29e. Daarop volgde een lange Bernse periode, waarin het kasteel ongeveer tweehonderdzestig jaar diende als residentie van de baljuws, als arsenaal en als gevangenis, tot de baljuws in 1733 vertrokken. In januari 1798 bezetten de Vaudse milities het, de onafhankelijkheid van het land Vaud werd op de 24e van dezelfde maand uitgeroepen, en het kanton trad in 1803 toe tot de Confederatie. Chillon behoort vandaag toe aan de staat Vaud en wordt beheerd door de Fondation du Château de Chillon.

Een deel van de faam van de plek hangt aan een gevangene en aan een dichter. François Bonivard, door de Savoyaarden vastgehouden, dankte zijn vrijlating in 1536 aan de Berners; in juni 1816 bezocht Byron de onderaardse ruimten en putte daaruit De gevangene van Chillon. De gevangenis sloot in 1894, de opgravingen liepen van 1896 tot 1903, en de collecties, sinds 1888 bijeengebracht, tellen ruim driehonderd stukken. Het bezoek wordt sinds 1896 geteld, toen 34 242 entrees werden geregistreerd; het bereikte 431 946 bezoekers in 2019 en overschreed 391 000 in 2023 — cijfers die het volgens de geraadpleegde encyclopedische bronnen op de eerste plaats zetten onder de Zwitserse historische monumenten.

Waarom deze plek bijzonder is

Weinig Zwitserse kastelen laten een zo scherpe gelaagdheid lezen: de Savoyaardse bouwcampagnes van de 13e tot de 15e eeuw, tweeënhalve eeuw Berns bestuur en de status van kantonnaal monument liggen op dezelfde rots over elkaar heen, en de muurschilderingen van 1341-1343 zijn er bewaard.

Geschiedenis en oorsprong

Oorkonde van 1150 onder graaf Humbert III van Savoye; funderingen archeologisch gedateerd in de 11e eeuw, bewoning van de rots aangetoond vanaf de bronstijd. Bouwcampagne van Peter II van Savoye in de jaren 1250 en 1260, verblijf van bouwmeester Jacques de Saint-Georges in 1273, schilderingen van de Camera Domini van 1341 tot 1343, werken van Amadeus VIII van 1436 tot 1450. Bernse verovering in maart 1536 (de 18e of de 29e, afhankelijk van de bron), vertrek van de baljuws in 1733, Vaudse bezetting in januari 1798, onafhankelijkheid uitgeroepen op de 24e van dezelfde maand. Gevangenis gesloten in 1894, archeologische opgravingen van 1896 tot 1903. Het kasteel is een Zwitsers cultuurgoed van nationaal belang.