Vierwoudstedenmeer

Het Vierwoudstedenmeer is geen enkel watervlak maar een reeks bekkens met verschillende oriëntatie, gescheiden door engten: die van de Nasen verbindt het bekken van Weggis met dat van Gersau, dat 13 kilometer lang is. Het geheel meet 38 kilometer, beslaat 114 km² op 434 meter hoogte en bereikt 214 meter diepte. Rondom sluiten de toppen de horizon — de Pilatus op 2.129 meter, de Rigi op 1.798 meter, de Uri-Rotstock op 2.826 meter, waarvan de kalkwanden loodrecht in het water vallen.

Het klimaat geldt hier als zacht in vergelijking met de rest van de Zwitserse Alpen: het meer ligt beschut tegen de noordenwind, krijgt via het Reussdal een warme droge föhn, en zijn eigen watermassa dempt de uitersten. Het gevolg is te zien in Gersau, waar mediterrane planten en enkele palmen in de hotelparken groeien. De bergen eromheen wisselen kalksteen, mergel en flysch af; aan het westelijke uiteinde komt de harde molasse van het Zwitserse Middenland aan de oppervlakte.

Het bekken werd door de Reussgletsjer uitgediept en liep vol nadat het ijs zich 12.000 jaar geleden terugtrok; de Gletsjertuin van Luzern bewaart de sporen. De oevers zijn sinds de prehistorie bewoond, en de oudheid liet er Romeinse nederzettingen achter; in de middeleeuwen werd de streek een as naar de Gotthardpas, tussen Duitsland en Italië, en Luzern een handelsstad. De naam kwam later: Waldstätten duidt de drie oerkantons aan — Uri, Schwyz en Unterwalden met zijn halfkantons Obwalden en Nidwalden — met Luzern erbij; vóór de 16e eeuw heette het meer eenvoudig Meer van Luzern. Op de Rütliweide, aan het water, plaatst de legende de eed van 1291.

In de 19e eeuw trok het meer kunstenaars van elders aan: in 1832 hoorde Ludwig Rellstab in het eerste deel van Beethovens veertiende pianosonate een boot bij maanlicht op dit meer, en Turner maakte er meerdere schilderijen van. Vandaag stamt een deel van de schepen op het meer uit het begin van de 20e eeuw, klimmen twee tandradbanen naar de Rigi en naar de Pilatus — die als de steilste ter wereld geldt — en loopt de Weg der Zwitsers rond het meer langs de Rütli, de Tellsplatte, de Tellskapel en Küssnacht. Een minder zichtbaar deel van die geschiedenis ligt op de bodem: 2.800 ton munitie werd in het Urnermeer gedumpt en 530 ton in het bekken van Gersau.

Waarom deze plek bijzonder is

Wat dit meer onderscheidt is zijn vorm: geen open vlakte maar een reeks bekkens die bij elke vernauwing van as veranderen, zodat geen enkele oever het geheel toont. Kalkwanden storten er recht in het water, de Uri-Rotstock rijst 2.826 meter erboven uit, en toch houden de beschutting tegen de noordenwind en de föhn uit het Reussdal een klimaat dat mild genoeg is voor palmen in de parken van Gersau.

Geschiedenis en oorsprong

Het meer vult een trog die door de Reussgletsjer is uitgediept; nadat het ijs zich 12.000 jaar geleden terugtrok, vulde water het bekken. Het omringende reliëf wisselt kalksteen, mergel en flysch af, en de harde molasse van het Middenland komt aan het westelijke uiteinde aan de oppervlakte. De huidige naam zette pas na de 16e eeuw door, in plaats van “Meer van Luzern”: Waldstätten duidt daar Uri, Schwyz en Unterwalden aan, met Luzern erbij.