Rigi

De Rigi is een vrijstaand massief in Centraal-Zwitserland, omringd door het Vierwoudstrekenmeer, het Zugermeer en het Lauerzermeer. Het hoogste punt, Rigi Kulm, haalt 1797 meter; de Rigi Hoflue, de Dossen, de Rigi Scheidegg en de top die Luzern Vitznauerstock en Schwyz Gersauerstock noemt, blijven iets lager. De berg hoort overigens tegelijk bij beide kantons. Alpien is hij daarom niet: op enkele kalkrotsen in het zuiden na behoort hij tot de subalpiene molasse en dus tot het Zwitserse Middenland.

De naam gaat niet over een kroon. Vanaf 1479 leidden de humanisten hem af van het Latijnse Regina montium, koningin der bergen; de taalgeschiedenis volgt hen niet. Rigi is een Zwitsers-Duits woord voor een horizontale gelaagdheid, een band: de banden die rots en gras om beurten rond de top tekenen, van west naar oost, en die van verre zichtbaar zijn. De oudste documenten gebruiken het meervoud, Rigenen, omdat die banden talrijk zijn; het enkelvoud duikt op in een oorkonde van 1439, wanneer het soortwoord de naam van de berg wordt.

Men komt hier al lang: de geneeskracht van de bron van Rigi Kaltbad wordt al in 1540 vermeld, en in de achttiende eeuw is de berg een reisdoel dat ver buiten de streek bekend is. Goethe klom in 1775 alleen om het uitzicht, Victor Hugo in 1839 vanuit Weggis, Turner nam er drie aquarellen van mee, waaronder The Blue Rigi, Sunrise. In 1816 verrees op de Kulm een eerste houten gastenhuis; in 1875 opende het Grand Hotel Schreiber met 300 bedden, begin jaren 1950 gesloopt. Op 21 mei 1871 werd de lijn vanuit Vitznau als eerste bergspoorlijn van Europa in gebruik genomen; die vanuit Arth-Goldau volgde in 1875 en was in 1907 de eerste normaalsporige tandradbaan ter wereld op elektrische tractie.

Waarom deze plek bijzonder is

De Rigi is de berg waar het uitstapje industrie werd, en het landschap laat het nog zien: een hotel op de top vanaf 1816, een tandradbaan sinds 21 mei 1871 — de eerste van Europa — en daarvóór bezoekers die alleen voor het uitzicht kwamen, Goethe in 1775, Hugo in 1839, Turner met zijn aquarellen. Het massief zelf is geen alpiene top: het is molasse, en de naam duidt alleen de banden rots en gras aan die eromheen lopen.

Geschiedenis en oorsprong

Op de kalkrotsen van de Hoflue en de Gersauerstock in het zuiden na behoort de Rigi niet tot de Alpen maar tot de subalpiene molasse, dat wil zeggen tot het Zwitserse Middenland. Het gesteente, weinig vast, perst materiaal van alle formaten samen: men noemt het Nagelfluh. De west- en noordhellingen krijgen zware regen te verduren, die de bodem plaatselijk wegspoelt en elders dikke losse afzettingen met humus opstapelt.