Lausanne

Lausanne is op een helling gebouwd. Van de haven van Ouchy, op 374 meter, tot de pas Chalet-à-Gobet, op 873, overbrugt de gemeente meer dan 500 hoogtemeters op 41,38 km². Het centrum ligt op drie heuvels — la Cité, le Bourg, Saint-Laurent — gescheiden door de ravijnen van de Flon en de Louve en verbonden door de Grand-Pont en de pont Bessières; zestien rivieren stromen over het gemeentelijk grondgebied. Op 31 december 2024 telde de stad 144 873 inwoners, en haar agglomeratie 438 438 op 31 december 2021: daarmee is zij de vierde van Zwitserland naar bevolking, na Zürich, Genève en Basel.

De naam komt van het Keltische lausa, de steenplaat, en van een achtervoegsel waarmee namen van waterlopen werden gevormd: Lousonna duidde eerst de Flon aan, of een deel van zijn loop, voordat het overging op de Gallo-Romeinse vicus die vanaf 15 voor onze jaartelling aan de oever werd gesticht, waar nu de wijk Vidy ligt. Halverwege de 4de eeuw wordt de vicus verlaten ten gunste van de heuvel la Cité, die door zijn steilranden te verdedigen valt. Lausanne wordt daarna een etappe van de via Francigena — Sigerik noteert haar in 990 als Losanna — en van 1032 tot 1536 besturen de bisschop en het kapittel hier een kleine kerkelijke staat die van de Veveyse tot de Venoge reikt, met inbegrip van de wijngaard van Lavaux.

De kathedraal Notre-Dame werd in hoofdzaak tussen ongeveer 1170 en 1230 gebouwd. Zij is de belangrijkste gotische kathedraal van Zwitserland en de eerste in die stijl buiten Frans grondgebied: haar voorbeelden komen uit Noord-Frankrijk en Zuid-Engeland. Paus Gregorius X en keizer Rudolf wijden haar in 1275; de stad wordt dan een marialoord dat jaarlijks meer dan 70 000 mensen trekt, bijna tien keer haar toenmalige bevolking. Haar Beschilderde Portaal is een van de weinige in Europa dat nog belangrijke sporen van zijn oorspronkelijke polychromie bewaart, en vanaf de klokkentoren roept een wachter nog altijd het uur naar de vier windstreken, elke nacht van het jaar.

Wat Lausanne geworden is, hangt aan enkele beslissingen. De opening van de Simplontunnel in 1906 maakt haar tot een internationaal spoorwegknooppunt. In 1915 verplaatst Pierre de Coubertin de zetel van het Internationaal Olympisch Comité hierheen; sinds 1993 draagt de stad de officiële titel van olympische hoofdstad. Het Palais de Rumine, in 1896 opgetrokken door de Lyonese architect Gaspard André, beheerst de place de la Riponne en herbergt vandaag musea. De eerste voetgangerszone van Zwitserland ontstaat hier in 1962, en de in 2008 geopende metro M2 is de eerste automatische metro van het land. Op het veld van Dorigny aan het meer verenigt de campus de Universiteit van Lausanne en de Federale Polytechnische School, zo'n 26 000 studenten.

Waarom deze plek bijzonder is

Lausanne laat zich niet vlak bezoeken. De stad overbrugt meer dan 500 meter tussen de haven van Ouchy en de Chalet-à-Gobet, en haar centrum ligt op drie heuvels gescheiden door twee ravijnen die overbrugd of gedempt moesten worden: de bruggen, de tunnel en de metro zijn een gevolg van het reliëf, geen versiering. Bovenaan een kathedraal begonnen omstreeks 1170, waarvan het portaal nog zijn verf draagt; beneden het meer. En sinds 1915 heeft het Internationaal Olympisch Comité hier zijn zetel — een tweede, minder zichtbare reden om bekend te zijn.

Geschiedenis en oorsprong

De plek is volgens het Historisch Woordenboek van Zwitserland bewoond sinds 6000 voor onze jaartelling. De vicus Lousonna, vanaf 15 voor onze jaartelling aan de oever gesticht, groeit tot het midden van de 3de eeuw, loopt terug met de Germaanse invallen en maakt halverwege de 4de eeuw plaats voor de heuvel la Cité. De bisschoppelijke staat duurt van 1032 tot 1536; in dat jaar nemen de Bernse troepen de stad in, de bisschop vlucht, de Reformatie vestigt zich en de academie wordt gesticht. Het reliëf heeft lang de dienst uitgemaakt: pas in de 19de eeuw overspant de door ingenieur Adrien Pichard ontworpen « doortocht van Lausanne » het ravijn van de Flon met een grote brug en doorboort zij de rotspunt la Barre met een tunnel.