Meer van Genève

Het Meer van Genève tekent een sikkel van 72,8 km van oost naar west, op het breedste punt minder dan 14 km, tussen de voet van de Jura en de eerste Alpenketens. Met een oppervlak van 580,1 km² is het het grootste meer van West-Europa; het water reikt tot 309,7 m onder de spiegel, bij een gemiddelde diepte van 152,7 m. De Frans-Zwitserse grens volgt de as van het meer: de noordoever en beide punten horen bij de kantons Vaud, Genève en Wallis, de zuidoever bij Haute-Savoie. Van de 200,2 km oever zijn er 58 Frans.

De Rhône doorkruist het meer van oost naar west en levert in haar eentje 75 % van de toevoer. Sinds 1884 wordt het peil niet meer aan regen en smeltwater overgelaten: het wordt kunstmatig binnen een smalle marge geregeld, tussen 371,7 en 372,3 meter. Twee ongelijke bekkens antwoorden elkaar, de Grand-Lac in het oosten en de Petit-Lac tussen Yvoire en Genève.

De oevers zijn van hand en van stof veranderd. In 2006 vond de internationale commissie voor de bescherming van het meerwater er nog maar 3 % oever die wild was gebleven; ongeveer 60 % van de oevers en hun omgeving was aangelegd, met stortsteen verstevigd, geplaveid of geprivatiseerd, en de rest verdeeld over halfnatuurlijke weiden en akkers. Genève, Lausanne en Montreux aan de ene kant, Évian-les-Bains en Thonon-les-Bains aan de andere, geleden een oever die 65 gemeenten onder elkaar verdelen.

De naam is ouder dan de kaarten die hem dragen. Léman gaat terug op een Indo-Europese wortel die al meer betekent: « lac Léman » zegt het twee keer, een pleonasme dat het gebruik sinds de oudheid heeft vastgelegd. Strabo schrijft lemanè limnè in de eerste eeuw voor onze jaartelling, Julius Caesar lacus lemanus in 58 voor onze jaartelling. De middeleeuwen gaven de voorkeur aan « lac de Lausanne », de zestiende eeuw aan « lac de Genève »; de Zwitserse landkaart hield die laatste vorm voor het hele water aan tot 2003 en behield hem daarna alleen voor de Petit-Lac.

Waarom deze plek bijzonder is

Wat het Meer van Genève opvallend maakt, is het verschil tussen zijn omvang en wat ervan te zien valt: 580,1 km² en 309,7 m diepte, maar een boog die zo ver in zichzelf gesloten is dat geen enkele oever het geheel toont. Het is bovendien een meer van twee staten, waarvan de grens sinds het verdrag van Lausanne van 1564 de as van het water volgt, en een gereguleerd meer, waarvan het peil sinds 1884 tussen 371,7 en 372,3 meter wordt gehouden.

Geschiedenis en oorsprong

De oorsprong van het bekken heeft geologen lang verdeeld. Van de tweede helft van de negentiende eeuw tot in de jaren 1970 volgden drie scholen elkaar op — tektonische invloed, riviererosie, werking van gletsjers — en de tektonische verklaring had lange tijd de overhand. Seismische opnamen van de ondergrond van het meer in de jaren 1980 deden de balans doorslaan naar een uitschuring door de Rhônegletsjer tijdens de kwartaire ijstijden. Het meer zelf ontstond bij de terugtrekking van die gletsjer, bijna 16.000 jaar geleden. Dezelfde encyclopedische bron houdt in haar samenvatting niettemin een oudere formulering aan, die de Grand-Lac aan een tektonische plooiing en de Petit-Lac aan de gletsjer toeschrijft: de tegenspraak wordt hier vermeld, niet beslecht.