Appenzell

Appenzell is de hoofdplaats van het kanton Appenzell Innerrhoden, gelegen aan de Sitter aan de voet van de Appenzeller Vooralpen, op 778 meter. Het dorp is over twee districten verdeeld — spoor van een kanton waarvan de bestuurlijke indeling niet met de bebouwing samenvalt. Op 31 december 2019 telde het 5778 inwoners: het voldoet niet aan de statistische criteria voor een stad, maar is lid van de Zwitserse Stedenbond, wat het die titel oplevert.

Wat je eerst ziet, zijn de gevels. De huizen aan de hoofdstraat zijn beschilderd van plint tot topgevel: bloempanelen op lichte ondergrond, rankwerk, wapenschilden, geschilderde schubben langs de dakranden, smeedijzeren uithangborden erboven. Verf vervult hier de rol van openbaar ornament, op een schaal en met een zorg die elders aan overheidsgebouwen zijn voorbehouden.

De grote gebouwen stammen vooral uit de eeuwen na de onafhankelijkheid. Het raadhuis, opgetrokken van 1561 tot 1563, draagt op de gevel fresco's met episoden uit de Appenzeller geschiedenis; de Heilig Kruiskapel is uit hetzelfde jaar 1561, en het kapucinessenklooster Maria der Engelen, naast het slot, werd gebouwd van 1679 tot 1682. Op het plein wordt de Landsgemeinde gehouden, de vergadering waar de burgers met handopsteken stemmen; tot 1991 waren daar alleen mannen toegelaten.

Waarom deze plek bijzonder is

Appenzell dankt zijn eigenaardigheid aan een omgekeerde schaal: een dorp van 5778 inwoners vervult hoofdstadfuncties, met een kanselarij, een raadhuis uit de zestiende eeuw en een plein waar de burgervergadering nog met handopsteken stemt. Die rang is af te lezen aan de huizen, beschilderd met een zorg die elders openbare gebouwen toekomt. Niets is er monumentaal en alles is er officieel.

Geschiedenis en oorsprong

De naam duikt in 1071 op als Abbacella — de cel, dat wil zeggen de verblijfplaats, van de abt van Sankt Gallen, die hier een hof bezat. Het kloosterlijke gezag hield lang stand: de gemeenten van het land verenigden zich in 1378, de Appenzeller onafhankelijkheidsoorlogen vulden het begin van de vijftiende eeuw, en pas in 1411 gaf het klooster al zijn aanspraken op. Het bouwkundig erfgoed dat vandaag te zien is, stamt uit de eeuwen daarna.