Basel

Basel ligt op beide oevers van de Rijn, op het punt waar de rivier het Zwitserse Middenland verlaat voor de Rijnslenk en naar het noorden draait. De linkeroever draagt de oude stad, waarvan de munster op 277 meter hoogte staat, boven een rivier met een gemiddeld peil van 248 meter. Het laagste punt van de gemeente, 244 meter, is ook de plek waar de Rijn Zwitsers gebied verlaat, bij het Dreiländereck, tussen Frankrijk en Duitsland. Veertien bruggen kruisen de Rijn en de Birsig.

De gemeente telt 177.571 inwoners in 2024, op 23,91 vierkante kilometer, wat haar na Zürich en Genève tot de derde stad van Zwitserland maakt en tot hoofdplaats van het kanton Basel-Stadt. De middeleeuwse omtrek bleef lang leesbaar: de stadsmuren werden pas in 1859 gesloopt en de industriële opgang begon pas in 1880. Het oude centrum bewaart vakwerkhuizen en negentiende-eeuwse stadspaleizen; de mergel van de nabije heuvels, sinds de Romeinse tijd gewonnen om te bouwen, geeft de gebouwen hun eigen aanblik.

Veel van wat hier gebeurt komt van de rivier en van de grens. De Rijn is bevaarbaar vanaf de monding tot Basel en niet verder: de haven van de stad, de enige handelshaven van Zwitserland, vormt de enige toegang van het land tot de zee voor goederenvervoer. Ook de agglomeratie houdt niet op bij de grens en loopt door in de Franse Elzas en in het Duitse Baden-Württemberg.

De stad is ook een plek van studie en van verzamelingen. De universiteit, gesticht in 1460, is de oudste van Zwitserland; Erasmus van Rotterdam, Paracelsus, Friedrich Nietzsche en Karl Jaspers hebben haar bezocht. Het Kunstmuseum, het grootste kunstmuseum van het land, stamt af van een verzameling die al in 1661 voor het publiek openging; het kanton telt er nog een veertigtal. Het carnaval van Basel staat op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed, en de beurs Art Basel houdt hier elk jaar een van de belangrijkste wereldwijde manifestaties van hedendaagse kunst.

Waarom deze plek bijzonder is

Weinig Zwitserse steden rusten zo volledig op een grens: de Rijn verlaat hier het land, de agglomeratie loopt door in Frankrijk en Duitsland, en de haven waar de riviervaart eindigt is de enige uitweg van Zwitserland naar zee. Bij die ligging komt een dichtheid aan kennis en verzamelingen die ongewoon is voor een gemeente van 177.571 inwoners: de oudste universiteit van het land, geopend in 1460, en een veertigtal musea alleen al in het kanton Basel-Stadt.

Geschiedenis en oorsprong

Basel zit op het zuidelijke uiteinde van de Rijnslenk, tussen de Jura en het Zwarte Woud, op tertiaire sedimenten van 500 tot 1.000 meter dik boven mesozoïsche lagen. Een breuk doorsnijdt het oosten van de stad, van Sankt-Jakob tot het Duitse dorp Tüllingen, en levert haar regelmatige schokken op. De zwaarste die is opgetekend dateert van 1356: negen tot tien graden op de macroseismische schaal. Tot in de zeventiende eeuw deed zich gemiddeld om de honderd jaar een beving van minstens zeven graden voor; sindsdien is de activiteit afgenomen, met maxima van zes graden.