Riehen

Riehen ligt in de noordoosthoek van het kanton Bazel-Stad, op de rechteroever van de Rijn, zes kilometer hemelsbreed van het centrum van Bazel. De gemeente beslaat 10,86 km² en de Duitse grens omsluit haar in het noorden vrijwel volledig: daarachter begint Baden-Württemberg, en de grenspost staat aan de weg naar Lörrach. De Wiese, die in het Zwarte Woud ontspringt en haar naam geeft aan het Duitse dal dat ze insnijdt, doorkruist het gemeentelijke grondgebied.

De opname van 2013-2018 meet een half bebouwde plek: 48,6 % woningen en infrastructuur, 25,2 % bos, 24,2 % landbouwgrond, 2,2 % onproductieve grond. De oude kern houdt het aanzien van een groot dorp, en toch behoort Riehen tot de volkrijkste gemeenten van Noordwest-Zwitserland, met 22.534 inwoners op 31 december 2024, een dichtheid van 2.075 inwoners per vierkante kilometer.

De naam wordt in 1113 voor het eerst opgeschreven. In 1270 behoort Riehen aan het bisdom Bazel, en in 1522 koopt de stad Bazel het dorp van het bisdom; de grote landgoederen worden de buitenverblijven van welgestelde Bazelse burgers. Bij de splitsing van het kanton in halfkantons, in 1833, valt de gemeente aan Bazel-Stad toe. Rond 1900 verandert de tram alles: de bevolking groeit snel, projectontwikkelaars verkavelen, de landgoederen worden opgedeeld en het dorp wordt een voorstad.

Uit dat verleden resten de hervormde Sint-Maartenskerk, de Sint-Franciscuskerk, de hervormde Kornfeldkerk, de Meierhof, het Klösterli, het landvoogdshuis en de Wettsteinhuizen, waarin het speelgoedmuseum is ondergebracht. Maar het gebouw dat de meeste mensen trekt is jong: de Fondation Beyeler, het meest bezochte kunstmuseum van Zwitserland, waar Monet, Cézanne, Van Gogh, Picasso, Bacon en Warhol bijeenkomen. Leonhard Euler, in 1707 in Bazel geboren, bracht hier een deel van zijn jeugd door.

Waarom deze plek bijzonder is

De grens loopt in het noorden helemaal om Riehen heen: de gemeente steekt Baden-Württemberg in en houdt alleen via haar zuidflank, tegen Bazel aan, vast aan Zwitserland. Op deze 10,86 km², half bebouwd, half bos en veld, heeft een oude kern het aanzien van een dorp bewaard — en juist daar staat het meest bezochte kunstmuseum van het land, de Fondation Beyeler, waar Monet, Cézanne, Van Gogh, Picasso en Bacon samenkomen.

Geschiedenis en oorsprong

De naam Riehen wordt in 1113 voor het eerst opgeschreven. In 1270 behoort het dorp aan het bisdom Bazel; in 1522 koopt de stad Bazel het van het bisdom, en de grote landgoederen gaan over op de Bazelse burgerij, die er haar buitenhuizen bouwt. Na de splitsing van het kanton in halfkantons, in 1833, valt Riehen onder Bazel-Stad. De breuk komt rond 1900 met de tram: de verbinding maakt van een landschap van landgoederen een verkavelde voorstad. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de gemeente, ten noorden van de Rijn en zonder natuurlijke verdediging, streng gecontroleerd door het Zwitserse leger, en een deel van de welgestelde bevolking trekt het binnenland in.