Simplonpas

De Simplonpas scheidt de Walliser Alpen van de Lepontische Alpen en brengt je van het ene stroomgebied in het andere: in het noorden daalt de Taferna naar de Saltina en bereikt bij Brig de Rhône; in het zuiden stroomt de Diveria naar de Toce, het Lago Maggiore en de Po. De weg kruist op 2006 meter, iets ten oosten van de orografische pas, die op 1996 meter ligt. De kam van de Hübschhorn, 3191 meter, beheerst de overgang; de Spitzhorli, 2736 meter, sluit hem in het noordwesten af. Twee meren, de Rotelsee en de Hopschusee, liggen op de vlakte van de pas.

De overgang diende de handel tussen het Boven-Wallis, het Ossoladal en Ticino lang voor het Romeinse Rijk; in 196 liet Septimius Severus het begin van een weg aanleggen die nauwelijks voorbij de huidige grens kwam. In de middeleeuwen werd de Simplon samen met de Gotthard een as tussen Savoye, Milaan en het Heilige Roomse Rijk: in 1267 nam de bisschop van Sion de Italiaanse kooplieden onder zijn bescherming, en twaalf uur waren nauwelijks genoeg om van de ene naar de andere kant te komen. Halverwege de 17e eeuw liet Gaspard Stockalper, houder van het zoutmonopolie, een muildierpad aanleggen en in 1666 het oude hospitium bouwen; in 1640 richtte hij tussen Genève en Milaan een postdienst in die door het Rhônedal en over de pas liep.

De huidige weg ontstaat uit een decreet van 7 september 1800: Napoleon wilde zijn artillerie van Parijs naar Milaan brengen. Het werk duurde van 1801 tot 1805, hield 3000 grotendeels Italiaanse arbeiders bezig en kostte meer dan 8 miljoen frank; alleen al de tunnel van Gondo, 182 meter lang, vergde vijftien maanden onafgebroken werk. Op 16 september 1805 schreef de hoofdingenieur de keizer dat de Alpen niet meer bestonden. De weg werd op 9 oktober ingewijd, te laat voor Napoleon, die de pas nooit overstak; het hospitium waartoe hij op 21 februari 1801 had besloten, kwam pas in 1835 gereed, door monniken.

Daarna ging het spoor onder de berg door: 20 kilometer lang en op het diepste punt 1,6 kilometer onder de Monte Leone, werd de Simplontunnel in juni 1906 ingewijd en bleef tot 1988 de langste spoortunnel ter wereld. De weg was pas vanaf 1968 het hele jaar berijdbaar, nadat de meest blootgestelde stukken lawinegalerijen hadden gekregen; de Ganterbrug, 678 meter lang en 100 meter hoog, werd tussen 1978 en 1980 gebouwd. In 2010 staken 80.000 vrachtwagens de pas over. Langs de weg waakt de stenen adelaar van Erwin Friedrich Baumann, negen meter hoog, in 1944 opgericht ter nagedachtenis van de soldaten van bergbrigade 11.

Waarom deze plek bijzonder is

De Simplon is geen gevonden maar een gemaakte pas: het muildierpad van Stockalper in de 17e eeuw, de tussen 1801 en 1805 aangelegde artillerieweg, de spoortunnel van 20 kilometer uit 1906, de Ganterbrug uit 1980. Elke eeuw liet hier haar bouwwerk achter, en de vrachtwagens die vandaag vanuit Brig omhoogklimmen zetten het werk van de muildrijvers voort.

Geschiedenis en oorsprong

De overgang gold lang als een militaire grens. In de jaren 1830 werden er vestingwerken opgetrokken, in 1859 vernieuwd; tijdens beide wereldoorlogen huisvestte Napoleons hospitium tot 600 manschappen die de zuidgrens van Wallis bewaakten. Het fort van Gondo uit de 19e eeuw ging deel uitmaken van het Reduit, werd in 1995 buiten dienst gesteld en door het kanton gekocht. Het was ook via de Simplon dat Jorge Chávez als eerste de zuidelijke Alpenkam per vliegtuig overstak, op 23 september 1910; vier dagen later bezweek hij aan de gevolgen van zijn landing in Domodossola.