Ernen

Ernen ligt op een morterras op de linkeroever van de bovenloop van de Rhône, tegenover Fiesch, op ongeveer 1.196 meter. De gemeente — 35,38 km² en 544 inwoners eind 2024 — verenigt sinds 1 oktober 2004 de vroegere dorpen Ausserbinn, Mühlebach en Steinhaus, plus het gehucht Niederernen, dat er al sinds 1872 bij hoort; zij maakt deel uit van het regionale natuurpark Binntal. Rond het plein dragen de huizen stuk voor stuk hun jaartal: het kapucijnenhuis van 1511, het schoolhuis van 1538, het Tellenhaus van 1576, het Sigristen-Jost-huis van 1580, het Matthäus-Schiner-huis van 1603, het Sint-Joris-huis van 1629 en het tiendhuis, tussen 1750 en 1762 gebouwd als rechtbank en gevangenis. Het geheel staat in het federale inventaris van beschermenswaardige dorpsgezichten van nationaal belang.

Dat ensemble dankt zijn bestaan aan een afzijdige ligging. Tussen de passen Albrun, Gries, Furka en Grimsel leefde Ernen eeuwenlang van de overslag van goederen; het meierschap wordt in 1135 genoemd en de hoge rechtspraak bleef hier — drie galgzuilen, in een driehoek op een nabije heuvel, dragen het jaartal 1703, terwijl een andere bron 1702 geeft. De parochie leverde de Kerk bisschop Walter Supersaxo (1457-1482) en later kardinaal Matthäus Schiner (1499-1522). Daarna liepen de weg over de Furkapas, geopend in 1860-1861, en de spoorlijn, in 1914, langs de overkant van het dal: het dorp kwam buiten het verkeer te liggen en de economie liep terug. Juist die verarming, terwijl de rest van Wallis veranderde, liet de bebouwing ongemoeid; ze leverde Ernen in 1979 de Wakkerprijs op.

De kerk van Sint-Joris is vanaf 1214 gedocumenteerd. De toren werd in 1510-1511 herbouwd, het koor volgde tot 1518 onder Ulrich Ruffiner, die er stergewelven overheen spande; binnen dateert het gesneden koorgestoelte van 1666 en het orgel van 1679-1680, van Christophe Aebi uit Solothurn. De restauratie van 1964 tot 1968 legde onder de vloer de resten bloot van een basiliek met drie apsissen uit de elfde eeuw. Ertegenover draagt het Tellenhaus, gebouwd in 1576, op zijn gevel een in 1578 geschilderde scène uit het verhaal van Willem Tell — volgens de plaatselijke overlevering de oudste van Zwitserland, al is die vraag niet beslecht. Sinds 1974 gaf de Hongaarse pianist György Sebők er zomercursussen; sindsdien noemt het dorp zich Musikdorf, en in 1987 kwam er een kamermuziekreeks bij.

Waarom deze plek bijzonder is

Ernen dankt zijn samenhang aan het feit dat het opzij kwam te liggen: de Furkaweg in 1860-1861 en de spoorlijn in 1914 liepen langs de andere oever, en de armoede die volgde bespaarde het dorp de nieuwbouw van de twintigste eeuw. Wat rest is een heel plein met huizen gedateerd tussen 1511 en 1762, een kerk waarvan Ulrich Ruffiner het koor in 1518 voltooide, en een gevel uit 1576 die in 1578 met een verhaal van Willem Tell werd beschilderd; de Wakkerprijs erkende dat in 1979.

Geschiedenis en oorsprong

De naam duikt in 1214 op als Aragnon — misschien '(het bezit) van Aranius' —, terwijl de vorm Ärnen pas in 1510 is opgetekend. De bewoning is ouder: een grafveld uit de La Tène-tijd bij Binnachern markeert de weg die naar het Binntal en de Albrunpas omhoogliep. Het in 1135 genoemde meierschap van Ernen bestuurde het Goms; de hoge rechtsmacht bleef eraan verbonden, zoals de galgzuilen met het jaartal 1703 tonen. De gemeente bracht daarna twee vooraanstaande kerkvorsten voort, bisschop Walter Supersaxo en kardinaal Matthäus Schiner, voordat de verlegging van de verkeerswegen in de negentiende eeuw haar terzijde schoof.