Genève

Genève ligt op de zuidwestpunt van het Meer van Genève, daar waar de Rhône het meer verlaat en haar loop hervat. De stad ligt in een kom waarvan de hele rand — de Salève, de Voirons, de Môle, de Vuache, de Jura — op Frans grondgebied ligt. De oude stad ontstond op een heuvel van de linkeroever en aan weerszijden van de rivier, rond de Île. De gemeente beslaat slechts 15,93 km², waarvan 92,0 % bebouwing en infrastructuur, en telde op 1 januari 2021 precies 203.856 inwoners.

Wat het eerst opvalt is het verschil tussen die oppervlakte en de reikwijdte van de stad. Op dezelfde datum verenigde het grensoverschrijdende stedelijke gebied 1.053.436 inwoners op 2.292 km², verdeeld over Zwitserland en Frankrijk; de Grand Genève, een in 2013 opgericht samenwerkingsverband, telde er 1.046.168, met 58,3 % aan Zwitserse en 41,7 % aan Franse zijde. Het kanton herbergt 39 internationale organisaties en 431 niet-gouvernementele organisaties — de Europese zetel van de Verenigde Naties, het Internationale Comité van het Rode Kruis, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Wereldhandelsorganisatie, de Internationale Arbeidsorganisatie — zonder dat Genève de politieke hoofdstad van een staat is.

In de baai steken de Pierres du Niton boven het water uit, twee blokken die de laatste ijstijd achterliet. Guillaume Henri Dufour koos er een van als referentiepunt: vanaf die rots wordt elke hoogte in Zwitserland berekend. Erboven stijgt de fontein tot 140 meter en behoort zij sinds 1891 tot de trekpleisters van de stad.

De huidige gemeente is jong: zij ontstaat in 1930 uit de fusie van Genève-Cité, Plainpalais, Les Eaux-Vives en Le Petit-Saconnex. De stad had zich al in de negentiende eeuw uitgebreid, nadat haar vestingwerken tussen 1850 en 1880 waren gesloopt. In 2000 leverde de herinrichting van de Rhôneoevers haar de Wakkerprijs van de Zwitserse Heemschut op.

Waarom deze plek bijzonder is

Genève vervult functies die niets te maken hebben met haar 15,93 km²: 39 internationale organisaties en 431 niet-gouvernementele organisaties zetelen in het kanton, en de stad deelt met Bazel, New York en Straatsburg de eigenaardigheid zulke instellingen te huisvesten zonder hoofdstad van een staat te zijn. Daar komt een stillere bijzonderheid bij: alle hoogtes in Zwitserland worden geteld vanaf een rots in haar baai.

Geschiedenis en oorsprong

De naam duikt bij Julius Caesar op als Genava, op toen Allobrogisch gebied; hij wordt herleid tot een Ligurische wortel die op nabij water wijst, of tot het Gallische *genu-, „monding”. De kom waarin de stad ligt wordt gesloten door hoogten — de Jura, de Vuache, de Salève-keten — opgeheven door de eindfasen van de Alpiene gebergtevorming, 5 tot 10 miljoen jaar geleden; die bewegingen uiten zich nog steeds in meetbare seismische activiteit.