Grotte aux Fées

De Grotte aux Fées snijdt in de rotswand boven Saint-Maurice, in Neder-Wallis. De voor bezoek geopende gang volgt het gesteente over 504 meter en houdt op aan de voet van een waterval: het water valt 77 meter omlaag en verzamelt zich achter in de gang in een meer van 75 vierkante meter. Boven de val gaat de holte verder in de Virieux-galerij, 1.798 meter lang, buiten de bezoekersroute. Sinds de verbinding met de naburige grot van Saint-Martin op 1 mei 2010 hoort ze bij een ondergronds netwerk van 3.630 meter met 249 meter hoogteverschil.

De naam is jong. Men sprak van Trou aux Fayes — faye betekent schaap in het plaatselijke dialect — omdat de kudden hier bij onweer beschutting vonden; de 19e eeuw maakte er Trou des Fées van, en de huidige vorm kwam pas met de toeristische ontsluiting, in een tijd die van zulke bijklanken hield. Tot die ontsluiting werd in 1863 besloten: een kanunnik van het abdijcollege, overtuigd van de mogelijkheden van de plek nadat hij er met zijn leerlingen was afgedaald, kreeg de aankoop van de grond rond voor 400 frank; de inrichting kostte 5.600; op 15 augustus 1864 ontving de grot haar eerste bezoekers, ten bate van het weeshuis van Vérolliez, en in 1866 werd het ingangspaviljoen ingewijd. De waterval zelf werd pas in 1867 gevonden, via een doorgang die de droogte begaanbaar had gemaakt.

Onder de berg is een tweede geschiedenis geschreven, een militaire. Op 450 meter van de ingang begint de Galerie des Morts, 480 meter lang; in 1935 en 1936 dreef het leger daarachter een kunstmatige gang van 490 meter, die Fort de Cindey en Fort du Scex dwars door de holte verbindt. De Bondsstaat onteigende de grot in 1939. De onderzoekers stuitten daarentegen lang op iets anders: voorbij 500 tot 600 meter doofde de lucht achter in de gang kaarsen, lucifers en olielampen, en pas elektrisch licht bracht hen over die drempel heen.

Waarom deze plek bijzonder is

Het bijzondere van de Grotte aux Fées is de stapeling van drie gebruiken in hetzelfde gesteente: een schuilplaats voor kudden, in 1864 opengesteld en geëxploiteerd ten bate van een weeshuis; een waterval van 77 meter binnen in de berg, drie jaar later ontdekt; en een militaire gang van 490 meter die twee forten dwars door de holte verbindt. De ingerichte route van 504 meter gaat zonder overgang van de ene laag naar de volgende.

Geschiedenis en oorsprong

Het eerste gedocumenteerde gebruik heeft niets met toerisme te maken: in 940 brachten de kanunniken van de abdij van Saint-Maurice hier hun schat in veiligheid voor plundering. Twee kapucijnen, de paters Basile en Corneille, lieten er in 1643 en 1646 inscripties achter. Het methodische onderzoek begon in 1831, toen twee Berners, Haller en Ott, hun namen kerfden op de plek waar een vernauwing hen tegenhield, zo'n 650 meter van de ingang. De top van de waterval werd pas op 17 januari 1925 bereikt, door Augustin Jacquemain en Denis Fournier, na maanden van houten en ijzeren ladders hijsen en vastzetten tegen de druipende wand. Vondsten bij het paviljoen — een sikkel uit de ijzertijd, een plaveisel over as, een muur van cyclopisch metselwerk — deden een vroege bewoning vermoeden; kanunnik Ignace Mariétan hield de holte voor te onherbergzaam en wees op het ontbreken van botten en werktuigen in het puin.