Saint-Maurice

Saint-Maurice is een Zwitserse gemeente in het kanton Wallis, hoofdplaats van het gelijknamige district. Het grondgebied beslaat 14,94 km², waarvan 45,6% bos, 17,6% bebouwing en infrastructuur, 16,2% landbouwgrond en 20,5% onproductief terrein, volgens de opname 2013-2018. De gemeente fuseerde op 1 januari 2013 met buurgemeente Mex, na een stemming op 27 november 2011 die met 88% in Saint-Maurice en 72% in Mex werd aangenomen.

Al in de oudheid bewoond onder de Romeinse naam Agaune (Acaunum), ontleent de plaats haar huidige naam aan de legendarische slachting van het Thebaanse Legioen en zijn aanvoerder Mauritius, een zwarte man uit Egypte. De abdij van Saint-Maurice d'Agaune werd er in 515 gesticht op de plek van het martelarengraf: het is het oudste ononderbroken actieve klooster van het Westen. Al vóór de 6e eeuw werd de bergpas van Saint-Maurice verdedigd door een tolpoort, aangevuld met een ronde wachttoren op de naburige rots om pelgrimskonvooien te signaleren; in de 10e eeuw was de stad hoofdstad van Trans-Jurabourgondië. Als etappe van de Via Francigena naar Rome wordt ze in 990 door aartsbisschop Sigeric vermeld onder de naam LI Sce Maurici, en later rond 1154 door Nikulas van Munkaþverá.

In 1349 sterft een kwart van de Agaunese bevolking aan de pest. Vanaf de zomer van 1602 prediken twee door Franciscus van Sales gezonden kapucijner broeders in de Chablais Vallese tegen het protestantisme; ze vestigen zich eerst buiten de muren in 1611, en bouwen vanaf 1639 hun klooster binnen de stad, waarvan de kerk op 30 november 1656 wordt ingewijd. Op 23 februari 1693 verwoest een grote brand, ontstaan in de abdij, de stad. Saint-Maurice is de eerste Vallese gemeente die een vrijheidsboom plant, op 28 januari 1798, na de aankomst op 2 januari van de Franse zaakgelastigde Michel Ange Mangourit; Neder-Wallis, onderworpen gebied van de Zeven Tienden van Opper-Wallis sinds 1475, waar Saint-Maurice de zetel was van de Opper-Vallese gouverneur, verwerft dan zijn onafhankelijkheid.

Eind 2024 telde de gemeente 4623 inwoners, met een dichtheid van 309 per km². Het kasteel van Saint-Maurice, of gouverneurskasteel, sluit de vlakte af samen met de middeleeuwse brug uit de 12e eeuw die de Rhône oversteekt naar de Vaudse oever; de kapel Notre-Dame du Scex en de ondergrondse forten van Cindey en Scex vervolledigen dit verdedigingsgeheel. De inwoners, bijgenaamd Agaunois of Saints-Mauriards, worden ook Peca-Porè genoemd — 'preieters' in het Vallese dialect. Het gemeentewapen, sinds 1434 op banieren bevestigd, draagt een klaverkruis dat verwijst naar Mauritius van Agaune.

Waarom deze plek bijzonder is

Weinig Zwitserse steden hebben een zo beperkte geografie: de Rhône aan de ene kant, een steile rotswand aan de andere, en daartussen vijftien eeuwen ononderbroken religieuze geschiedenis sinds de stichting van de abdij in 515. Diezelfde engte die ooit de doorgang bewaakte — tolpoort, wachttoren, later het gouverneurskasteel en de brug uit de 12e eeuw — verklaart waarom de stad altijd een verplicht doorgangspunt is geweest, van de middeleeuwse pelgrimstocht naar Rome tot de huidige snelweg.

Geschiedenis en oorsprong

De antieke naam van de plaats, Agaune (Acaunum), maakt plaats voor Saint-Maurice na de legendarische slachting van het Thebaanse Legioen, waarvan aanvoerder Mauritius zijn naam gaf aan de stad en aan de in 515 gestichte abdij. De gemeente ligt in een engte waar de Rhône langs een steile rotswand loopt; deze nauwte verklaart de aanwezigheid, al vóór de 6e eeuw, van een tolpoort en een wachttoren op de rots, voordat het gouverneurskasteel en zijn brug uit de 12e eeuw die rol overnamen.