Gruyères

Gruyères ligt in het district La Gruyère, in het kanton Fribourg, 33 km van de stad Fribourg en 5 km van Bulle, aan de ingang van het Intyamondal. De gemeente beslaat 28,38 km²: 5,5% woon- en infrastructuurgrond, 40,5% landbouwgrond, 49,9% bos en 4,1% onproductieve grond. Naast de middeleeuwse stad omvat ze de dorpen Pringy en Épagny, de gehuchten Le Pont en Saussivue, en het oord Moléson-sur-Gruyères; ze grenst aan Bas-Intyamon, Broc, Bulle, Haut-Intyamon, Le Pâquier, Semsales, Val-de-Charmey, Vaulruz en Vuadens.

De middeleeuwse stad staat op een rotsuitloper boven het dal van de Sarine, op ongeveer 800 m; beneden in de vlakte ligt Pringy op 750 m en Épagny op 715 m, terwijl het oord Moléson-sur-Gruyères oploopt tot ongeveer 1130 m, aan de voet van de Moléson, waarvan de top — het hoogste punt van de gemeente — 2002 m bereikt, tegenover het laagste punt, de Sarine bij Broc, op 693 m. De bergbeek Albeuve, die ontspringt op de flanken van de Moléson, doorkruist de gemeente van west naar oost voordat hij bij Épagny in de Trême uitmondt; de Sarine zelf doorsnijdt haar over enkele honderden meters van zuid naar noord, overspannen door de overdekte brug de 'Pont qui Branle'. Een station aan de smalspoorlijn van Palézieux via Bulle naar Montbovon verbindt Gruyères via Bulle met Fribourg en via Montbovon met Montreux.

Gruyères, in 1195 voor het eerst vermeld als marktstad, ontwikkelde zich onder graaf Rodolphe I van Gruyère, niet ver van een Romeinse villa en necropool uit de 3e eeuw in Épagny, en nam de rol van Château-d'Œx over als hoofdplaats van het graafschap. Graaf Rodolphe III breidde de plaats rond het kasteel uit en stichtte in mei 1254 de kerk Saint-Théodule; in 1397 kreeg de stad onder graaf Rodolphe IV haar vrijheden. Vandaag telt ze 2339 inwoners op 31 december 2024, een dichtheid van 82 per km²; tussen 2010 en 2023 groeide de bevolking met 28,6%, tegenover 22,6% voor het kanton en 9,4% voor Zwitserland.

Op zijn heuvel bewaart Gruyères een middeleeuws en renaissance-erfgoed: het kasteel, een vestingwerk met wallen en een belluard, de kerk Saint-Théodule, gewijd in 1254, de Chapelle du Berceau, gebouwd in 1612 na een pestepidemie, en de voormalige kartuize Part-Dieu, gesticht in 1307. Het Kasteelmuseum leidt bezoekers langs acht eeuwen bouwkunst; het Tibet-museum, gewijd aan Tibetaans-boeddhistische kunst, opende in 2009; 'la Maison du Gruyère' vertelt over de bereiding van de AOP-kaas die de naam van de plaats draagt, en het H. R. Giger-museum, ondergebracht in het Château Saint-Germain, is gewijd aan de bedenker van de xenomorf uit Alien. Sinds 2016 behoort het dorp tot de vereniging van de Mooiste Dorpen van Zwitserland; in 2021 ontving het het label Best Tourism Villages van de Wereldtoerismeorganisatie.

Waarom deze plek bijzonder is

Gruyères ligt op een rotsuitloper boven het dal van de Sarine, met een grondgebied dat loopt van 693 m op het laagste punt tot 2002 m op de top van de Moléson. Het kasteel, gevormd door acht eeuwen bouwgeschiedenis, staat naast twee musea die niets leek te moeten verbinden: Tibetaans-boeddhistische kunst en de wezens die H. R. Giger voor Alien bedacht. De naam van de plaats is ook die van een AOP-kaas, waarvan het verhaal wordt verteld in de Maison du Gruyère, en het dorp staat sinds 2016 op de lijst van de Mooiste Dorpen van Zwitserland.

Geschiedenis en oorsprong

Gruyères, in 1195 voor het eerst vermeld als marktstad, ontwikkelde zich onder graaf Rodolphe I, niet ver van een Romeinse villa en necropool uit de 3e eeuw in Épagny, en nam de rol van Château-d'Œx over als hoofdplaats van het graafschap. Rodolphe III breidde de plaats rond het kasteel uit en stichtte in mei 1254 de kerk Saint-Théodule; in 1397 kreeg de stad onder Rodolphe IV haar vrijheden. In 1307 vestigde zich een kartuize in Part-Dieu, en in 1612 werd na een pestepidemie de Chapelle du Berceau gebouwd.