Halen

De Siedlung Halen ligt in een boslichting bij Herrenschwanden, in de gemeente Kirchlindach, boven de Aare en de Halenbrug, enkele kilometers ten noorden van Bern. Het bureau Atelier 5, opgericht door vijf jonge architecten, bouwt de wijk tussen 1955 en 1962: 78 woningen en 5 ateliers, verdeeld over drie rijen getrapte rijtjeswoningen op de helling, aangevuld met gemeenschappelijke voorzieningen.

De huizen zijn gebouwd in Schottenbauweise, een constructie met dragende dwarsmuren die de indeling van het interieur volledig vrijlaat. Elk huis opent zich met grote glasgevels naar het zuiden en heeft aan de noordelijke ingangszijde een afsluitbare patio; muren scheiden de aangrenzende tuinen. Het zichtbeton blijft ruw op muren en plafonds; de vloeren van de half buiten gelegen ruimtes zijn van waskbeton, die van de woonruimtes van een speciaal ontworpen eikenhouten mozaïekparket.

De toegang loopt via autovrije openbare paden met overdekte galerijen; het dorpsplein, onder platanen, verenigt een winkel en gemeenschapsruimtes. Het lang verdwenen beeld Halegeist van Bernhard Luginbühl staat er weer. Een sportveld en een zwembad liggen hogerop, aan de bosrand.

De Siedlung Halen staat te boek als cultuurgoed van nationaal belang en is opgenomen in het Inventaris van beschermenswaardige Zwitserse dorps- en stadsbeelden (ISOS). Vijftig jaar na de bouw wonen de kleinkinderen van de eerste bewoners in de verouderde huizen, waarvan de platte daken, gevels en verwarmingsinstallatie nog gerenoveerd moeten worden.

Waarom deze plek bijzonder is

Vijf architecten, nauwelijks van school, verenigd in het bureau Atelier 5, bouwen tussen 1955 en 1962 een wijk van 78 woningen en 5 ateliers die zich bewust verzet tegen de verkaveling met vrijstaande woningen die toen rond Bern om zich heen greep. Zichtbeton, platte daken, getrapte rijtjeswoningen in een boslichting boven de Aare: de Siedlung Halen werd een internationale referentie voor de structuralistische architectuur en staat te boek als cultuurgoed van nationaal belang.

Geschiedenis en oorsprong

Begin jaren vijftig stijgt de vraag naar woonruimte in Zwitserland snel en wordt vooral opgevangen met verkavelingen van vrijstaande woningen, die veel grond opslokken. Vijf jonge architecten van het pas opgerichte bureau Atelier 5, gevormd door hun tijd bij Hans Brechbühler en door figuren van de Neue Sachlichkeit — Otto Rudolf Salvisberg, Le Corbusier —, stellen tegenover die trend een dicht bebouwd project, geïnspireerd op de oude binnenstad van Bern en op de plannen die Le Corbusier ontwierp voor La Sainte-Baume en Roq et Rob. Het terrein wordt in 1955 verworven, de bouwvergunning in 1956 verleend; de architecten verzorgen zelf het advies en de verkoop aan de kopers, die bij aankoop mede-eigenaar worden van de gemeenschappelijke voorzieningen. De laatste woning wordt in 1963 verkocht. Een Engelstalige bron geeft licht afwijkende cijfers — 82 huizen, gebouwd tussen 1957 en 1961 — een verschil dat in het kader van deze lane-opdracht niet kan worden opgelost.