Burgdorf (Berthoud)

Burgdorf — Berthoud in het Frans — is op twee niveaus gebouwd, op 533 meter, daar waar de Emme het Emmental verlaat. Beneden de benedenstad met haar net van kanalen; boven de bovenstad, dicht opeen langs één enkele straat, en de burcht op haar rotsuitloper. Het hoogteverschil is zo groot dat in 1835 een weg moest worden aangelegd die over zichzelf heen loopt om het te overwinnen. De bovenstad is sinds 1989 vrij van doorgaand verkeer; men loopt er tussen zandstenen gevels met gekleurde luiken tot aan de kerk, gebouwd aan het einde van de 15e eeuw, waarvan het doksaal tot de belangrijkste stukken laatgotisch steenhouwwerk van Zwitserland behoort.

Alles begint bij de burcht. Zij verschijnt in 1084 in de bronnen als castellum Bertaldi ducis, in de kroniek van Bernold van Konstanz, voordat de nederzetting zelf in 1175 wordt genoemd. De Zähringen sterven in 1218 uit; de Kyburgs volgen hen op, en in 1273 treedt de Goldene Handfeste in werking, de oudste bewaarde versie van het stadsrecht van Burgdorf — sommige bepalingen bleven meer dan 500 jaar in gebruik, tot het einde van het Oude Eedgenootschap. In 1384, aan het einde van de oorlog om Burgdorf, gaat de stad over op Bern, formeel door koop.

De Franse naam komt niet van de stichter. Berthoud verwijst naar Berthold I van Rheinfelden, de in de vermelding van 1084 genoemde eigenaar, en niet naar Berthold IV van Zähringen. De stad heeft bovendien een lange gewoonte van beginnen: een pers drukt hier in 1475-1476 zeven theologische werken in het Latijn; Pestalozzi ontwikkelt hier van 1800 tot 1804 zijn onderwijsmethode en legt haar vast in Hoe Gertrude haar kinderen onderwijst; en in 1899 opent de lijn Burgdorf-Thun als eerste volledig geëlektrificeerde normaalsporige spoorlijn van Zwitserland, met draaistroom van 750 volt en 40 hertz.

Waarom deze plek bijzonder is

Burgdorf telt controleerbare primeurs op in plaats van superlatieven: een geschreven stadsrecht dat sinds 1273 bewaard bleef en meer dan 500 jaar werd toegepast, een pers vanaf 1475, de ter plaatse tussen 1800 en 1804 ontwikkelde methode van Pestalozzi, en de eerste geëlektrificeerde normaalsporige spoorlijn van Zwitserland, in dienst sinds 21 juli 1899. Dat alles is nog te lezen in een plattegrond op twee niveaus, burcht boven, kanalen beneden, die 1989 aan het wandelen teruggaf.

Geschiedenis en oorsprong

De in 1084 vermelde en aan de Zähringen verbonden burcht beheerste de ingang van het Emmental. Na het uitsterven van het geslacht in 1218 houden de Kyburgs de stad en verlenen haar ruime autonomie, in 1273 vastgelegd in de Goldene Handfeste. Verarmd staan zij haar in 1384 af aan Bern, dat er tot 1798 zijn baljuwen plaatst. De Reformatie wordt in 1528 ingevoerd en de altaren van de kerk verwijderd. Een brand verwoest in 1706 ongeveer 60 huizen van de bovenstad; het schoolfeest van de Solennität wordt sinds 1729 gehouden.