Heiden

Heiden ligt op de noordhelling van de Appenzeller Vooralpen, op een terras boven het Bodenmeer. De gemeente overspant een groot hoogteverschil: van 400 meter aan de oever tot 790 meter op de hoogten, over iets meer dan zeven vierkante kilometer. Eind 2024 telde ze 4383 inwoners. Een tandradbaan verbindt haar met Rorschach aan de oever en sluit haar aan op het net van de Appenzeller spoorwegen.

Het stratenplan van de plaats is het gevolg van een ramp. In 1839 verwoestte het vuur bijna het hele dorp; de herbouw volgde niet de oude lijnen maar een rechthoekig plan, rechte straten en regelmatige bouwblokken — een zeldzame figuur in een streek waar de dorpen zich langs de ruggen uitrekken. Die in één keer getekende aanleg is nog altijd in het terrein af te lezen.

De kuur deed de rest. Vanaf 1848 groeide Heiden uit tot een oord voor weikuren, en de voorzieningen volgden: een houten Kursaal, in 1872-1873 in Moorse stijl gebouwd door architect Horace Édouard Davinet, en in 1874 een districtsziekenhuis, later het kantonnale ziekenhuis. In deze plaats bracht Henri Dunant, de stichter van het Rode Kruis, zijn laatste achttien jaar door en stierf hij; het huis waar hij woonde herbergt nu een aan hem gewijd museum.

Waarom deze plek bijzonder is

Weinig Zwitserse dorpen dragen zo zichtbaar het spoor van één enkele dag. De brand van 1839 wiste Heiden uit, en de herbouw gaf het wat het nooit had gehad: een regelmatig plan, in één keer getekend, op een terras dat uitkijkt op het Bodenmeer. De weikuur trok minder dan tien jaar later in dat nieuwe decor, met haar hotels en haar houten Kursaal. Het was in deze kuurplaats, en niet in een hoofdstad, dat Henri Dunant zijn leven besloot.

Geschiedenis en oorsprong

Het gebied hoorde ooit bij de gemeente Kurzenberg. In 1652 maakten Heiden en Wolfhalden zich daarvan los, omdat de weg naar de kerk in Thal te lang was. De brand van 1839 nam vrijwel de hele bebouwing mee en dwong de herbouw op een rechthoekig plan. Vanaf 1848 vestigde zich de weikuur, gevolgd door de bijbehorende voorzieningen: het Kursaal van 1872-1873 en het districtsziekenhuis van 1874, later het kantonnale ziekenhuis. Henri Dunant stierf hier nadat hij er zijn laatste achttien jaar had gewoond.