Löwenburg

Löwenburg is een gehucht van de gemeente Pleigne, in het kanton Jura, dat op zichzelf het Duitstalige deel vormt van een overigens Franstalige gemeente, grenzend aan de Duitstalige gemeenten Ederswiler en Roggenburg. Gelegen op een uitloper van een plateau boven het Lützeltal, op 585 meter hoogte, aan een oude Jura-doorgang tussen de zuidelijke Elzas en de Pierre-Pertuisroute tussen Bazel en Biel, verenigt het een kasteelruïne uit de 13e-14e eeuw en een versterkte hoeve uit de 16e eeuw, beide opgenomen in de kantonnale en federale registers van beschermd cultureel erfgoed. Een plaatselijk museum vertelt de geschiedenis van de plek.

De oudste menselijke sporen op de plek, uit het midden- en laatneolithicum, getuigen van de winning en bewerking van vuursteen. Het kasteel, volgens archeologische gegevens aanvankelijk eind 10e eeuw in hout gebouwd, wordt in 1271 voor het eerst schriftelijk vermeld. Kort voor 1200 in steen uitgevoerd als eenvoudige ringmuur, wordt het midden 13e eeuw volledig herbouwd tot een burcht die zowel verdedigend, in massief breuksteenmetselwerk, als representatief is, met zandsteenwerk, pannendaken en tegelkachels. Na een volledige brand vóór 1300 meteen herbouwd, wordt het door de Bazelse aardbeving van 1356 opnieuw beschadigd, waarbij de donjon en de waterput worden herbouwd; kleinere uitbreidingen volgen nog in de 15e eeuw.

In bezit van een adellijke familie uit de Sundgau, die uiterlijk in 1235 een leeuw in haar wapen voerde — vandaar de naam van de plek —, gaan kasteel en hoeve midden 13e eeuw als leen over naar de graven van Ferrette, in de 14e eeuw naar de hertogen van Habsburg. Kort na 1360 komen ze door huwelijk en erfenis toe aan de Bazelse ridderfamilie Münch von Münchenstein. Bij gebrek aan geld verkopen de Münch het bezit in 1526 aan de abdij van Lucelle, die de burcht laat vervallen maar rond 1585-1600 de hoeve ombouwt tot een versterkt geheel met woonvleugel, kapel en poorttoren — een project dat na de ongelukkige dood van abt Beatus Papa in 1597 onvoltooid bleef. De abdij van Lucelle gebruikt het bezit later als toevluchtsoord tijdens de Dertigjarige Oorlog, en verschillende van haar monniken worden in de kapel begraven, die echter nooit de status van parochiekerk kreeg; Löwenburg zelf werd nooit een proosdij van de abdij.

Na de val van het prinsbisdom Bazel en de abdij van Lucelle tijdens de Franse Revolutie kwam het bezit eerst in handen van de staat, vanaf 1796 geleidelijk in particuliere handen. In 1956 kocht de Christoph Merian Stiftung uit Bazel het bezit samen met de ruïne en liet het tussen 1963 en 1966 volledig restaureren. Het landbouwbedrijf wordt er sinds de jaren 1960 onafgebroken voortgezet, en een streekmuseum, in 1961 ingericht in de voormalige kaasmakerij en in 1995-1996 gerenoveerd, toont onder meer een pauselijk zegel als een van zijn kostbaarste stukken.

Waarom deze plek bijzonder is

Löwenburg dankt zijn bijzonderheid aan een zeldzaam architecturaal duo: een 13e-eeuwse kasteelruïne, al eind 10e eeuw in hout gesticht, en een versterkte renaissancehoeve die onvoltooid bleef na de ongelukkige dood van haar opdrachtgever in 1597. Gekocht in 1956 door een Bazelse stichting die het in de jaren 1960 volledig liet restaureren, blijft het bezit tot vandaag een actief landbouwbedrijf én een streekmuseum — en het enige Duitstalige gehucht van een overigens Franstalige Jura-gemeente.

Geschiedenis en oorsprong

Het kasteel wordt eerst eind 10e eeuw in hout gebouwd, dan kort voor 1200 in steen; midden 13e eeuw wordt het volledig herbouwd tot een verdedigende en representatieve burcht, vóór 1300 door brand verwoest en herbouwd, voordat de Bazelse aardbeving van 1356 donjon en waterput opnieuw beschadigt. Als leen overgegaan naar de graven van Ferrette en vervolgens de hertogen van Habsburg, valt het bezit kort na 1360 toe aan de Münch von Münchenstein, die het in 1526, bij gebrek aan geld, verkopen aan de abdij van Lucelle. Die laat de burcht vervallen maar onderneemt rond 1585-1600 de bouw van een versterkte hoeve, die na 1597 onvoltooid blijft. De Christoph Merian Stiftung uit Bazel verwerft het hele bezit in 1956 en laat het tussen 1963 en 1966 restaureren.