Porrentruy

Porrentruy ligt in het dal van de Allaine, in de uiterste noordwesthoek van Zwitserland, in de Ajoie; de rivier stroomt verder naar de Doubs. De gemeente beslaat 14,75 km², voor 40,2 procent bos en voor 34,5 procent landbouwgrond, en de stad ligt op 423 meter tussen twee hoogten: die van het kasteel, dat over de daken uitkijkt, en de zuidelijke heuvel waar al na 1233 een kapel stond, op de plek van de huidige kerk Saint-Pierre.

De stad dankt haar gedaante aan een ballingschap. Toen Bazel in 1528 tot de Reformatie overging, verplaatsten de prins-bisschoppen hun residentie hierheen, aanvankelijk voorlopig genoemd; officieel bleef zij dat tot 1828, het jaar waarin de zetel naar Solothurn ging. Drie eeuwen bisschoppelijk hof lieten een bescheiden stad een kasteel na, een jezuïetencollege, een hôtel-Dieu, een stadspoort en drie historische fonteinen — de Samaritaanse, de Zwitser, de Gouden Bol. De gemeente kreeg in 1988 de Wakkerprijs.

Vóór de bisschoppen was Porrentruy al vaker dan gewenst van hand gewisseld: vrijheden verleend door Rudolf van Habsburg in 1283, verpandingen en verkopen tussen het bisdom Bazel, de graven van Montbéliard en de Württembergers, tot de Ajoie in 1461 aan de bisschop terugviel. Op 28 april 1792 trokken de troepen van generaal Custine de stad binnen; zij werd hoofdstad van de kortstondige Raurachische Republiek en in 1793 hoofdplaats van het Franse departement Mont-Terrible. Het Congres van Wenen gaf haar in 1815 aan Zwitserland terug, maar binnen het kanton Bern: daaruit komt de Jurakwestie voort, die pas in 1979 een gedeeltelijke uitkomst vond, met een kanton Jura waarvan de hoofdplaats Delémont werd.

Het everzwijn is daarentegen gebleven: het houdt het wapen, staat als beeld voor het stadhuis en loopt nog altijd in de bossen ernaast. Een plaatselijke legende laat het de wal in één sprong nemen en dan voor het bordes neervallen — genoeg om de raad te overtuigen de omwalling te verhogen, en genoeg om het dier zijn plaats op het schild te bezorgen. Sinds 2016 heeft de stad een museum voor optische kunst, het POPA, en sinds 2017 is zij aangesloten bij de vereniging Les Plus Beaux Villages de Suisse.

Waarom deze plek bijzonder is

Porrentruy draagt de uitrusting van een hoofdstad zonder ooit de omvang ervan te hebben gehad. Omdat de Reformatie de prins-bisschoppen in 1528 uit Bazel verdreef, herbergde een stadje in de Ajoie hun hof tot 1828: vandaar het kasteel, het jezuïetencollege, het hôtel-Dieu en de fonteinen, voor 6.574 inwoners op 31 december 2024. Dat verschil tussen rang en aantal valt vanaf de hoogte van het kasteel het eerst op.

Geschiedenis en oorsprong

De naam laat zich niet vastleggen. Twee lezingen staan naast elkaar zonder beslecht te zijn: het Latijnse pons met een Germaanse vrouwennaam van het type Ragintrudis — de brug van Ragintrud — of een Germaans brunntrutt, «rijke bron». De oudste vermeldingen worden van passage tot passage anders gedateerd: 1136 voor de schriftvormen Punrentrut en Purrentru, tussen 968 en 1148 voor de eerste historische vermeldingen. De bewoning van de plek is nog ouder: in 1983 kwam bij de begraafplaats En Solier een Gallo-Romeinse tempel aan het licht.