Poschiavo

Poschiavo ligt in een dal dat de Alpiene waterscheiding overschrijdt en naar het zuiden afdaalt: de Berninapas scheidt het van de rest van Zwitserland, zijn water bereikt de Adda in de Valtellina, en er wordt Italiaans gesproken — het Val Poschiavo is een van de Italiaanstalige delen van Graubünden. Het stadje strekt zich op 1014 meter uit langs de Poschiavino, waarover drie bruggen liggen, van de Alta Vila in het noorden tot de ima Vila in het zuiden. In het midden staan de collegiale kerk San Vittore, gotisch op romaanse onderbouw, het plein met het gemeentehuis en de gemeentetoren, ooit de toren van de baljuws van de hertog van Milaan.

De straat die naar het zuiden loopt, de Via d'i Palazz, vertelt een ander verhaal. Aan de ene kant tuinen met prieeltjes, moestuinen en fruitbomen; aan de andere kant een rij huizen, gebouwd door mensen die in heel Europa fortuin gingen maken — van Rusland tot Spanje, van Denemarken tot Sicilië — en terugkeerden om hier hun leven te eindigen. Iets lager dient de barokke kerk Santa Maria, geflankeerd door populieren, als eindpunt van de processies; die van Corpus Domini bedekt het stadje met kleine altaren van bloemen, kaarsen, mos en dennentakken.

De Reformatie heeft het stadje in tweeën gedeeld zonder het te breken. De bekeerden wenden zich tot de handel en leggen de welvaart van de gemeenschap; de adellijke families, grotendeels katholiek gebleven, houden hun invloed in Chur zowel als in Milaan en de Valtellina; en de boeren van de cuntradi, de gehuchten ten noorden en ten zuiden van het stadje, blijven katholiek, elk met zijn rijk versierde barokke kapel, die van San Carlo met een kruisweg van bijna levensgrote figuren. In april 1623 bereikt een bende uit de Valtellina, in het spoor van het bloedbad van 1620, Poschiavo en doodt een twintigtal gereformeerden; de overlevenden vluchten naar het Engadin, naar Zürich en Bern. Zij brengen Ladinische woorden mee, en sindsdien verschilt de spraak van de gereformeerden van die van de katholieken.

Waarom deze plek bijzonder is

Poschiavo dankt zijn gezicht aan een scharnierpositie: Zwitsers naar recht, Italiaans naar taal, kijkt het dal naar Milaan en de Valtellina eerder dan naar het noorden. Het stadje bewaart daarvan het spoor: een gotische collegiale kerk op romaanse onderbouw, de toren van de vroegere baljuws van de hertog van Milaan, het oude palazzo Massella uit 1682 dat hotel werd. De confessionele breuk is bovendien niet alleen in de kerken te lezen: zij liet twee manieren na om hetzelfde dialect te spreken, waarbij die van de gereformeerden de Ladinische woorden draagt die na 1623 uit het Engadin werden meegebracht.

Geschiedenis en oorsprong

In de zestiende en zeventiende eeuw behoort Poschiavo tot de volkrijkste plaatsen van Graubünden en de Valtellina. De Bündner hadden de Valtellina in 1512 veroverd en verdeelden er de ambten; de opgekropte wrok breekt in 1620 uit in het bloedbad onder de protestanten en bereikt Poschiavo in april 1623. Uit die breuk komt het dal met twee naast elkaar levende gemeenschappen, een naar het zuiden gerichte handel en een bouwtrant die evenveel aan Milaan als aan Chur ontleent. Sinds 2017 is het stadje aangesloten bij de vereniging van de mooiste dorpen van Zwitserland.