Romainmôtier

Romainmôtier ligt in een plooi van de Waadtse Jura: enkele hellende straatjes, fonteinen, stenen huizen dicht om één massa geschaard, die van de voormalige abdijkerk van Petrus en Paulus. De kerk overheerst alles — een kale gevelpunt met blinde arcaden, een romaans schip geschoord door een schuine steunbeer, een vierkante toren met gekoppelde galmgaten onder een spits, een galerij van gotische bogen later tegen de flank gezet. De naam zegt de herkomst: Romanum monasterium, het klooster van de heilige Romanus, waarvan het dorp alleen het gevolg is.

Het klooster werd midden in de 5e eeuw gesticht door de Juravaders, de heilige Romanus en zijn broer Lupicinus; het is het oudste van Zwitserland. In 753 wijdde paus Stefanus II het en gaf het de naam Romeins klooster, waarmee het aan elke koninklijke en bisschoppelijke macht werd onttrokken. Omstreeks 929 gaf gravin Adelheid het aan Odo, abt van Cluny, en de kerk die men vandaag ziet — een van de oudste romaanse bouwwerken van het land — verrees in de eerste helft van de 11e eeuw, onder abt Odilo.

De Reformatie veranderde het gebruik zonder de stenen uit te wissen: de abdijkerk werd in 1537 een gereformeerde tempel, en het priorshuis datzelfde jaar zetel van de baljuw. Men noemt het nu het kasteel van Romainmôtier; de middeleeuwse kern, in de 16e en 17e eeuw sterk verbouwd, bewaart een rondboogportaal met het jaartal 1605, een renaissancezaal met geprofileerd plafond en resten van muurschilderingen uit de 13e en 14e eeuw. Het dorp is geen eigen gemeente meer: het fuseerde in 1970 met Envy tot Romainmôtier-Envy, 560 inwoners eind 2024, waarvan twee derde van het grondgebied bos is.

Waarom deze plek bijzonder is

Het bijzondere is de continuïteit van één plek: een kloosterstichting uit de 5e eeuw — de oudste van Zwitserland —, een romaanse abdijkerk uit de 11e eeuw die tot de oudste bouwwerken van die stijl in het land behoort, een gereformeerde tempel sinds 1537, en een dorp dat nooit iets anders is geweest dan wat eromheen werd gebouwd. De abdijkerk, een cluniacenzer site, staat te boek als Zwitsers cultuurgoed van nationaal belang.

Geschiedenis en oorsprong

De geschiedenis van de plek leest als een reeks wisselende voogdijen. Stichting door de Juravaders in de 5e eeuw; herstel in de 7e eeuw onder invloed van het Ierse monnikendom van Columbanus; pauselijke wijding in 753; overgang naar Cluny omstreeks 929; bouw van de romaanse kerk in de 11e eeuw; en dan, met de Reformatie, omvorming tot tempel en baljuwzetel in 1537. De huidige gemeente ontstond in 1970 uit de fusie van Romainmôtier en Envy; de naam Envy is in 1216 vermeld als Envi, waarschijnlijk van het Latijnse in via, « aan de weg ».