Zermatt

Zermatt ligt achter in het Mattertal, in het Duitstalige deel van Wallis, op 1.620 meter hoogte, en het gemeentegebied raakt de Italiaanse grens. In het zuiden sluit de Matterhorn met zijn 4.478 meter het dal af. In de directe omgeving staan 38 van de 54 Zwitserse toppen boven 4.000 meter, waaronder de Monte Rosa, de hoogste, met 4.634 meter; na de Aletschgletsjer draagt de streek het op een na grootste ijsoppervlak van de Alpen.

De auto komt het dorp niet in. Het verbod beschermt de luchtkwaliteit en daarmee de helderheid van het uitzicht op de Matterhorn; de inwoners bevestigden het bij een stemming in 1972 en opnieuw in 1986. De gemeente beslaat 242,69 vierkante kilometer, de vierde van Zwitserland qua oppervlakte, maar bijna niets ervan is bebouwd of bewerkt: 85,2 % van dat oppervlak geldt als onproductief — rots, ijs, puin. Eind 2024 woonden hier 6.099 mensen, verdeeld over het dorp en hooggelegen gehuchten die niet het hele jaar bewoond zijn.

De dalbodem is even droog als koud. Het jaargemiddelde bedraagt 3,5 °C tegenover 9,2 °C in Sion, 1.156 meter lager, en er valt slechts 611 millimeter neerslag per jaar: diep ingesneden blijft het dal beschut. Het bos klimt daarentegen hoog — de bovengrens ligt rond 2.200 meter, een van de hoogste van Midden- en Zuid-Europa.

De naam komt van de bergweiden: zur Matte, „bij de weiden”, werd Zermatt, al in 1495 zo geschreven op een kaart. Het Frans gaf lang de voorkeur aan Praborgne, naar het Latijnse Prato Borno, en de plaats verschijnt in 1280 als Pratabornum. In 1618 kocht de gemeenschap zich vrij van de heer aan wie zij onderworpen was.

Waarom deze plek bijzonder is

Zermatt dankt zijn gezicht aan twee zeldzaamheden tegelijk: een geografie zonder concessies — 85,2 % van een gebied van 242,69 vierkante kilometer geldt als onproductief, 38 toppen boven 4.000 meter in de omgeving, het op een na grootste gletsjeroppervlak van de Alpen — en een collectief besluit, tweemaal bij de stembus bekrachtigd, om de auto te weren zodat de lucht helder blijft en het zicht op de 4.478 meter van de Matterhorn open.

Geschiedenis en oorsprong

In 1280 vermeld als Pratabornum, leefde de plaats van landbouw tot zij zich in 1618 vrijkocht van de heerlijkheid. De eerste beklimming van de Matterhorn, in 1865, maakte er een centrum van het alpinisme van, en de spoorlijn uit Visp bereikte het dorp in 1891. Diezelfde geschiedenis kent een donkere episode: in 1963 besmette een uitbraak van tyfus minstens 430 mensen en eiste drie doden; de gemeentelijke overheid probeerde de zaak eerst in de doofpot te stoppen, 106 zieken werden per luchtbrug afgevoerd, en de crisis leidde in 1970 tot een nieuwe federale epidemiewet.