Zürich

Zürich ligt op de bodem van een oud gletsjerdal, aan de noordpunt van het meer van Zürich en op zo'n dertig kilometer van de Alpen. De bebouwing volgt de noordwest-zuidoostas van het Limmatdal, over een breedte van amper drie tot vier kilometer; de rivier, gekanaliseerd en plaatselijk verlegd, loopt langs de noordflank in plaats van door het midden van het dal. Het centrum ligt op 408 meter, het laagste punt van de gemeente op 392 meter, en in het westzuidwesten sluit de Uetliberg de horizon af met 869 meter, een top vanwaar het zicht over de stad reikt en bij helder weer tot aan de Alpen.

De Limmat ontspringt midden in de stad aan het meer, voordat de Sihl erbij komt. In 2015 noemde het ministerie van Landbouw van de Verenigde Staten haar de schoonste stadsrivier van Europa; 's zomers zwemmen de Zürichers erin, tussen de bebouwde kades. Een derde, kunstmatige waterloop in zigzag maakt het beeld compleet: de Schanzengraben, in de 17e en 18e eeuw gegraven om de uitbreiding van de stad naar het westen te beschermen.

De naam van de plek is ouder dan de stad. Een grafsteen uit de 2e eeuw, gevonden op de Lindenhof — de heuvel die nog altijd boven de rivier uitkijkt —, vermeldt een Romeinse douanepost met de naam Turicum; daarna volgen de Latijnse vormen Turigum (807), vervolgens Zurih (857) en Zurich (924). Vóór Rome waren hier Kelten, al in de eerste helft van de 1e eeuw v.Chr.: in 2017 kwam het graf aan het licht van een vrouw van hoge stand die omstreeks 200 v.Chr. stierf, haar kist uitgehakt uit een boomstam.

De gemeente beslaat 87,88 km², waarvan 4,1 km² meer, en telde 433.989 inwoners in december 2023. Die omvang is jong: vóór 1893 paste het grondgebied in 1,69 km², de huidige Kreis 1, de oude stad. Twee fusiegolven, in 1893 en daarna in 1934, voegden er negentien buurgemeenten aan toe. Wat overblijft zijn twaalf stadskringen en 34 wijken, waarvan er veel nog de naam dragen van het opgeslokte dorp: Wiedikon, Oberstrass, Altstetten, Schwamendingen.

Waarom deze plek bijzonder is

Zürich baadt in zijn eigen rivier: de Limmat, in 2015 door het ministerie van Landbouw van de Verenigde Staten uitgeroepen tot schoonste stadsrivier van Europa, verlaat het meer tussen de kades van het centrum en wordt 's zomers overgezwommen. Toch past de volkrijkste stad van het land in een corridor van drie tot vier kilometer breed, tussen de Uetliberg op 869 meter en een heuvelrij die oploopt van de Hönggerberg (541 m) naar de Adlisberg (701 m) naarmate de Alpen dichterbij komen.

Geschiedenis en oorsprong

De plek is een door ijs uitgeschuurd dal, in het westen afgesloten door de beboste Albisketen en in het noorden door een heuvelrij die de stroomgebieden van Limmat en Glatt scheidt. Zürich werd in 1218 vrije rijksstad en trad in 1351 toe tot de Confederatie, waar de welvaart van zijn textielnijverheid en de aankoop van naburige heerlijkheden het gewicht gaven. Vanaf 1519 voerde Ulrich Zwingli er de Reformatie in; daarna bestuurde een protestantse burgerij stad en kanton tot de liberale revolutie van 1830.