Abdij van Hauterive

De abdij ligt op een terras op 579 meter hoogte, gevat in een lus van de Saane, vijfenhalve kilometer ten zuidwesten van Fribourg. De rivier heeft zich in de molasse ingesneden en steile oevers achtergelaten, plaatselijk honderd meter hoog, waar zandsteen aan de dag treedt: aan die wand dankt de plek haar Latijnse naam Altaripa, de hoge oever. De bebouwing leest van ver — de lange witte vleugels, de bruine daken, de slanke spits erboven — tegen een achtergrond van weiden en bos die nooit is volgebouwd.

Willem van Glâne stichtte het klooster tussen 1132 en 1137 en begiftigde het met zijn gronden; de bronnen noemen verschillende jaren, maar de kerk werd op 25 februari 1138 gewijd in aanwezigheid van de bisschop van Lausanne, en paus Innocentius II bevestigde de stichting in 1142. De monniken kwamen uit Cherlieu; Hauterive zou maar één dochter hebben, Kappel am Albis, gesticht in 1185. De tussen 1150 en 1160 gebouwde kerk past de cisterciënzerregel letterlijk toe: geen hoge toren, een vlak gesloten koor met aan weerszijden van het dwarsschip twee kapellen, zoals Bernardus van Clairvaux voorschreef. De 13e eeuw gaf haar een vroeggotische westgevel; tussen 1320 en 1330 liet abt Pierre Dives het koor opnieuw met ribben overwelven en er gekleurd maaswerk in aanbrengen, terwijl een dertigtal steenhouwers van de bouwloods van de Sint-Niklaaskathedraal in Fribourg de kloostergang herbouwde.

Wat volgt is een geschiedenis van slagen en terugkeer. De bibliotheek werd in 1387 door de Bernezen geplunderd en in 1578 door brand verwoest; toch bleef er een van de grootste handschriftenverzamelingen van de West-Zwitserse kloosters over, tegenwoordig grotendeels in Fribourg bewaard. In 1848, na de Sonderbundoorlog, sloot de radicale regering de abdij: de gebouwen werden landbouwschool en daarna kweekschool, en de laatste lekenbroeder stierf in 1893. Het kloosterleven hervatte in 1939 met monniken uit Wettingen-Mehrerau, en het huis werd in 1973 opnieuw abdij. Tussen 2021 en 2025 omvatte een restauratie van ongeveer 9,6 miljoen frank de gevel, de fresco's, de glasramen en het koorgestoelte; bij het demonteren daarvan kwamen maniëristische beschilderingen weer tevoorschijn die 19e-eeuwse neoclassicistische altaren hadden bedekt. De kerk ging op 4 september 2025 weer open.

Waarom deze plek bijzonder is

Weinig cisterciënzerkerken uit de 12e eeuw zijn zo leesbaar gebleven: het afzien van een toren, het vlakke koor, het schip onder zijn spitse tongewelf — alles verwoordt nog de regel die het heeft voorgeschreven. Hauterive onderscheidt zich doordat dit gebouw nooit museum werd. In 1848 gesloten, werd het in 1939 aan zijn functie teruggegeven en vervult die sindsdien; de restauratie van 2021-2025 gebeurde voor een gemeenschap die er woont, niet voor bezoekers.

Geschiedenis en oorsprong

De Saane beschrijft hier een lus die diep in de molasse is ingesneden en steile hellingen met opduikende zandsteen achterlaat — de alta ripa die het klooster zijn naam gaf. De stichting valt tussen 1132 en 1137, de wijding op 25 februari 1138, de pauselijke bevestiging in 1142. Vanaf 1157 onder bescherming van de Zähringers, sloot de abdij in 1341 een burgrechtverdrag met Fribourg, onderging in 1387 een eerste plundering, in 1448 schade door de Savooise oorlog en vanaf 1452 de Fribourgse soevereiniteit; in 1618 trad zij toe tot de Opper-Duitse cisterciënzercongregatie, vóór haar opheffing in 1848.