Amsteg

Amsteg beslaat de bodem van het Reussdal op 524 meter, één kilometer ten zuiden van het dorp Silenen waartoe het behoort. Het is evenzeer een samenvloeiing als een doorgang: de Chärstelenbach komt hier het Maderanertal uit om zich bij de Reuss te voegen, en de nederzetting ontstond waar beide waterlopen moesten worden overgestoken. De weg over de Gotthardpas loopt over zijn bruggen; hogerop komen de hellingen zo dicht bijeen dat spoor, hoofdweg en snelweg dezelfde koker moeten delen.

Die ligging maakte de plaats en brak haar weer af. In de 18e eeuw vestigde Amsteg zich als pleisterplaats op de Gotthardas, ten koste van het naburige dorp Dörfli. De opening van de Gotthardspoorlijn ontnam het daarna dat verkeer, en het dorp liep terug. Pas in de 20e eeuw, met een andere manier om de berg te benutten — water onder druk — keerde de bedrijvigheid terug: er kwamen verscheidene elektriciteitscentrales en een arsenaal. De centrale van de federale spoorwegen, in bedrijf genomen in 1922, werd in 1998 vervangen door een installatie die als caverne in het massief is uitgegraven.

Boven het dorp staat de ruïne Zwing-Uri: de funderingen van een burchttoren die aan het einde van de 13e eeuw werd opgericht. De overlevering schrijft de bouw toe aan landvoogd Gessler, wat de bronnen als toeschrijving en niet als vaststaand feit weergeven. Vanuit het dorp klimt bovendien een cabinelift naar de Arnisee. De gemeente Silenen, waarvan Amsteg deel uitmaakt, is qua oppervlakte de grootste van het kanton Uri, maar 68,1 % van haar gebied is onproductief: hooggebergte en gletsjers.

Waarom deze plek bijzonder is

Amsteg vertelt op één plek wat de Gotthardpassage heeft aangericht in de dalen die zij gebruikt. Het dorp dankt zijn bestaan aan twee bruggen, zijn 18e-eeuwse welvaart aan de posthalte, zijn verval aan de spoorlijn die die halte overbodig maakte, en zijn terugkeer naar werk aan het water dat in de berg wordt gevat. De dalbodem draagt nog altijd alle vier de lagen — brug, weg, spoor, centrale — binnen een breedte van enkele honderden meters.

Geschiedenis en oorsprong

Het dorp vestigde zich bij de uitmonding van het Maderanertal, waar de Chärstelenbach zich bij de Reuss voegt en waar de Gotthardweg beide waterlopen moest kruisen. Aan het einde van de 13e eeuw werd hier een burchttoren opgericht, waarvan alleen de funderingen resten, bekend als Zwing-Uri. Amsteg werd in de 18e eeuw pleisterplaats ten koste van Dörfli, verloor die rol met de Gotthardspoorlijn en vond in de 20e eeuw opnieuw bedrijvigheid met de elektriciteitscentrales en een arsenaal.