Sedrun

Sedrun is het voornaamste dorp van de gemeente Tujetsch, in de Bündner Surselva, op 1.405 meter hoogte, boven in het dal van de Vorderrhein. De gemeente is verspreide bewoning: elf gehuchten, gerangschikt van de Oberalppas tot beneden Bugnei, en geen enkel dorp draagt de naam van de gemeente — dat heeft er nooit een gedaan. Het was Sedrun, waar de parochiekerk in 1205 werd gewijd, dat zich als hoofdplaats vestigde toen de bergboeren naar de dalbodem afdaalden en zich rond de kerken groepeerden.

Er wordt Reto-Romaans gesproken: het plaatselijke dialect, het Tuatschin, verschilt duidelijk van het Sursilvaans, dat de schrijftaal blijft. De scholen van de gemeente zijn sinds 1968 samengebracht in Sedrun en Rueras, en het dorp wordt bediend door de lijn van de Furka-Oberalp, thans Matterhorn-Gotthard-Bahn, die sinds 1925 over de hele afstand van Brig naar Disentis wordt bereden. Het wintertoerisme, dat het dal veranderde, begint met de opening van een skischool in 1929.

Twee ondergrondse werken tekenen de plaats. De waterkrachtwerken van Val Nalps en Val Curnera, gebouwd van 1957 tot 1967, hebben hun centrale bij Sedrun, en de waterrechten zijn sindsdien een belangrijke bron van gemeentelijke inkomsten. Nog dieper loopt de Gotthard-basistunnel onder het gemeentelijk grondgebied; daar was een ondergronds station gepland, de Porta Alpina, meer dan 800 meter onder het oppervlak, om de streek te ontsluiten. Het kanton Graubünden, de regio Surselva en de gemeente zagen in 2007 van het plan af.

Waarom deze plek bijzonder is

Een hoofdplaats zonder gelijknamig dorp van de gemeente: niets heeft ooit Tujetsch geheten, en pas rond de in 1205 gewijde kerk van Sedrun verzamelde zich de over het dal verspreide bevolking. Onder diezelfde bodem loopt de Gotthard-basistunnel, waar een station op meer dan 800 meter diepte, de Porta Alpina, werd gepland en in 2007 werd opgegeven.

Geschiedenis en oorsprong

De beboste dalbodem werd na de stichting van de abdij van Disentis in gebruik genomen, en de bewoning bleef lang verspreid over losse hoeven; in de twaalfde eeuw trokken de Walser over de Oberalppas en vestigden zich in het bovenste Tujetsch, waar tot vandaag Germaanse plaatsnamen bewaard zijn. Van de 66 in de vijftiende en zestiende eeuw opgetekende nederzettingen bleven er slechts elf over; de meeste andere verdwenen in de achttiende eeuw. Ook de berg heeft toegeslagen: in 1808 kwam op Selva, een ander gehucht van de gemeente, een lawine neer die 25 mensen doodde — de gebeurtenis inspireerde William Turner tot een in 1810 tentoongesteld schilderij, nu in Tate Britain.