Diessenhofen

Diessenhofen ligt aan de Zwitserse oever van de Hoogrijn, in Thurgau, tussen Schaffhausen en Stein am Rhein. De rivier is hier grens: de overkant is Duits, en het gemeentelijke gebied volgt het water over ongeveer acht kilometer. Het stadje heeft de nauwe plattegrond behouden die de middeleeuwen het nalieten, en staat daarom, samen met het naburige voormalige klooster St. Katharinental, in het federale inventaris van beschermenswaardige nederzettingen van nationaal belang.

De overdekte houten brug houdt de blik het eerst vast: een laag, gesloten houtwerk op jukken midden in de stroom, dat er in Duitsland weer uitkomt, in Gailingen. Een oversteek wordt hier al in 1292 vermeld; de brug die men nu neemt, werd na de verwoesting van 1799 herbouwd door de timmerlieden Andreas Widmer en Jakob Ruch en in 1816 geopend. In de stad loopt de hoofdstraat onder de poortboog van de Siegelturm door, de toren waarin sinds de middeleeuwen zegels en oorkonden werden bewaard; op de wijzerplaat staan een maanklok en de twaalf tekens van de dierenriem. Hoger uit steekt de slanke spits van de St. Dionysiuskerk boven de daken; op de westhoek, pal aan het water, houdt de burcht Unterhof de stad sinds 1186.

De ligging aan de rivier was lang de bron van bestaan: tot de afschaffing van de binnentollen, in 1848, vormden de brug- en doorgangstollen de belangrijkste inkomsten van de stad. De spoorlijn kwam pas daarna — het station opende in 1894 — en de bebouwing rekte zich toen naar het zuiden uit zonder de oude kern aan te tasten. De scheepvaart op de Rijn dient nog nauwelijks meer dan het toerisme: de lijnboten leggen aan bij de steiger, onder de huizen.

Waarom deze plek bijzonder is

Wat Diessenhofen onderscheidt, is dat de rivier hier tegelijk straat en grens is. De overdekte houten brug verbindt geen twee wijken maar twee landen: je gaat er in Zwitserland in en komt er in Duitsland uit, in Gailingen. Daaromheen heeft de stad het weefsel behouden dat de stadsverheffing van 1178 haar gaf; en een van haar gebouwen leverde in 1904 een document op waarvan geen tweede voorbeeld bekend is: een vel papier van omstreeks 1396 met twee liefdesliederen en hun melodieën.

Geschiedenis en oorsprong

De naam duikt voor het eerst op in 757, wanneer een priester met de naam Lazarus zijn gehucht aan de abdij van Sankt Gallen schenkt. In 1178 verhief graaf Hartmann III van Kyburg de plaats tot stad met zestig huisplaatsen; het handvest van 1260 bevestigde en verruimde de stadsrechten. De Eedgenoten namen haar in 1460 in, na een beleg van tien dagen, tijdens de verovering van Thurgau, maar de stad behield eigen privileges. Districtshoofdplaats van 1798 tot 2010, verloor Diessenhofen die functie zonder haar bebouwing te verliezen: de St. Dionysiuskerk, die teruggaat op het in 757 genoemde gebouw, werd in de dertiende eeuw romaans herbouwd, rond 1500 tot driebeukige basiliek omgevormd en diende van 1543 tot 1967 beide confessies.