Eglisau

Eglisau houdt de noordoever van de Rijn, in het district Bülach, in het noorden van het kanton Zürich en dicht bij de Duitse grens. De middeleeuwse kern is nog af te lezen aan de plattegrond van het stadje, dat in het federale inventaris van beschermenswaardige nederzettingen van nationaal belang staat. Met nauwelijks meer dan vijfduizend inwoners heeft de gemeente het in de middeleeuwen verworven stadsrecht behouden: Eglisau hoort bij de kleine groep Zürichse landstadjes, met Elgg, Greifensee, Grüningen, Bülach en Regensberg, door adellijke geslachten als versterkte plaatsen gesticht en met tol- en marktprivileges begiftigd.

Vanaf de brug gezien is het stadje een rij huizen pal aan het water, met roodgeschilderde houten balkons boven de stroom en een uitomige toren die de rij afsluit. Daarboven is de helling tot aan de bosrand met wijnstokken beplant; de wijnbouw tekent het dorpsbeeld en telt nog steeds mee in de plaatselijke economie. De hervormde kerk, voor het eerst vermeld in 1254, werd in 1715-1716 verbouwd naar het verkleinde voorbeeld van de Sint-Pieterskerk in Zürich; het koor van vóór de reformatie bleef staan, met gotische fresco's uit het late vijftiende-eeuwse. Stroomafwaarts kruist het spoorviaduct de rivier over 440 meter: in het midden een vakwerkligger van 90 meter, aan weerszijden stenen aanbruggen — twaalf bogen aan de ene, negen aan de andere kant, met de zuidelijke aanloop in een boog.

De rivier van nu is niet meer die van vroeger. Tussen 1916 en 1920 tilde de bouw van de stuw, vier kilometer stroomafwaarts bij de monding van de Glatt, het water 8,5 meter op: de verkeersbrug moest worden gesloopt, evenals de huizen langs de oever, en in 1919 verrees een nieuwe brug ten westen van de oude kern. De scheepvaart had haar economische basis al aan het eind van de negentiende eeuw verloren, toen de tollen verdwenen en de spoorweg kwam.

Waarom deze plek bijzonder is

Eglisau is een stadje dat de Rijn maakte en daarna opnieuw maakte. Eerst als oversteekplaats: een verkeersbrug is hier vanaf het midden van de dertiende eeuw vermeld, en de plaats leefde van doorvoer, zout, vis en wijn. Opnieuw tussen 1916 en 1920, toen het stuwmeer het waterpeil 8,5 meter optilde en de lage oever met haar huizen en haar brug uitwiste. Wat rest ligt in die dubbele lezing: een stadsfront dat recht in het water valt en daarachter, op de helling, de wijnrijen die niet zijn verschoven.

Geschiedenis en oorsprong

De oudste sporen van bewoning op het gemeentelijke gebied gaan terug tot de late bronstijd, de tiende en negende eeuw voor onze jaartelling: een versterkte hoogtenederzetting op de Rhinsberg, blootgelegd door opgravingen van de Universiteit Zürich en de kantonnale archeologie in 1998 en 1999, die een ringwal op stenen fundering aan het licht brachten. De oudste bewaarde vermelding van het gehucht Seglingen dateert van 892. Het stadje zelf is een stichting van de heren van Tengen, die het tot 1463 houden, wanneer het aan baron Bernhard Gradner overgaat. Daarna wordt het een Zürichse landvoogdij — 1489 volgens de Duitstalige, 1496 volgens de Franstalige Wikipedia — met als zetel een in 1810 gesloopt kasteel.