Grande Cariçaie

De Grande Cariçaie volgt de zuid- en vervolgens de oostoever van het Meer van Neuchâtel over zo'n veertig kilometer, met een oppervlakte van ongeveer 30 km². De begroeiing ordent zich in banden evenwijdig aan de oever: onderwaterweiden op de ondiepten, een rietgordel, zeggenvelden, oeverbos en ten slotte galerijbos, onderbroken door baaien, poelen, beken en molassekliffen waarover het water in watervallen stort. Er zijn ongeveer 800 plantensoorten geteld en vermoedelijk meer dan 10 000 diersoorten, bijna een kwart van de Zwitserse flora en fauna; het is het belangrijkste broedgebied van het land voor water- en steltlopers. De interkantonale natuurreservaten beslaan ongeveer 3000 hectare — de bron telt er nu eens acht, dan weer negen.

Dit landschap is allerminst eeuwenoud: het is het bijproduct van een bouwwerk. De Jurawatercorrectie, uitgevoerd van 1868 tot 1891 en hervat van 1962 tot 1973, verlaagde het meerpeil met 2,7 meter. De bodem van de vroegere ondiepten kwam droog te liggen, en de moerassen die dezelfde ingreep elders droogmaakte — het Grote Moeras, de Orbe-vlakte — vonden hier een toevlucht met bijna dezelfde omstandigheden. Enkele jaren na het einde van de werken hadden de bijbehorende ecosystemen zich gevestigd. De oever werd in 1976 en opnieuw in 1990 opgenomen in het Ramsar-verdrag over waterrijke gebieden van internationaal belang.

Het gebied verdween bijna een tweede keer. In de jaren 1970 liep het gekozen tracé van de autosnelweg N1 langs de zuidoever. Begin jaren 1980 verzamelde een campagne onder leiding van Pro Natura Helvetica, de Zwitserse Liga voor Natuurbescherming en het WWF 560 000 handtekeningen en 4 miljoen frank, grotendeels uit Duitstalig Zwitserland, waar de televisie de oproep sterker had verspreid. Het tracé werd in 1981 verlegd. Het beheer begon in 1982: maaien, ontstruiken, poelen graven en wetenschappelijke opvolging, in interkantonale opdracht aan de Association de la Grande Cariçaie, gevestigd in Yverdon-les-Bains.

De oever bewaart ook een veel langer geheugen. Menselijke aanwezigheid is hier aangetoond vanaf 13 000 voor onze jaartelling, en de baaien herbergen paaldorpen sinds 4000 voor onze jaartelling: tussen Yverdon en Cudrefin telt men dertien stations uit het neolithicum of de bronstijd, waarvan zes archeologische vindplaatsen op de werelderfgoedlijst van de UNESCO staan. De vochtige bodem bewaarde het hout. De naam is juist jong: hij komt van de zeggen — het geslacht Carex, vooral de stijve zegge die hier overvloedig groeit — en werd voorgesteld door Michel Antoniazza, wetenschappelijk medewerker van de Association.

Waarom deze plek bijzonder is

Het grootste moeras van Zwitserland is een industrieel ongeluk dat toevluchtsoord werd: door het meer 2,7 meter te verlagen om moerassen droog te leggen, maakte de Jurawatercorrectie er een nieuw, waarin de elders verdreven soorten zich vestigden. De oever verzamelt vandaag bijna een kwart van de flora en fauna van het land, en dertien prehistorische oevernederzettingen slapen in dezelfde modder.

Geschiedenis en oorsprong

Het reliëf is jong en volledig gebonden aan het waterpeil: de prehistorische schommelingen van het meer worden op 7 meter geschat, en de kunstmatige daling van 2,7 meter tussen 1868 en 1891 legde een brede zoom ondiep water droog. Achter de moerassen markeren molassekliffen de natuurlijke grens van het landschap en scheiden het van het bebouwde achterland. De bescherming ontstond in drie stappen: opname in het Ramsar-verdrag in 1976 en 1990, verlegging van het snelwegtracé in 1981, natuurbeheer vanaf 1982.