Tarasp

Tarasp ligt op de rechteroever van de Inn, in het Onder-Engadin, aan de voet van de Sesvennaketen, op ongeveer 1403 meter. Een gesloten dorp is hier nooit ontstaan: de plaats bestaat uit een tiental gehuchten — Fontana, Vulpera, Nairs, Sparsels, Aschera, Avrona, Chaposch, Chants, Florins, Sgnè, Vallatscha — verspreid over terrassen en vlakke treden rond de rotsrug die de burcht bekroont. De opsommingen zijn het over het aantal niet eens: tien in de ene telling, elf in de andere, naargelang Nairs wordt meegerekend. In het zuiden stijgt het gebied tot de Piz Pisoc, waarvan de hoogte zowel op 3173 als op 3174 meter wordt gegeven. Sinds 1 januari 2015 is Tarasp geen gemeente meer: het fuseerde met Ardez, Guarda, Ftan en Sent tot die van Scuol.

De burcht wordt in 1040 gebouwd op een rots die de dalbodem beheerst. De heerlijkheid gaat van de heren van Tarasp over op de graven van Tirol, daarna op de Habsburgers, die haar in 1463 kopen: Tarasp wordt daarmee een Oostenrijkse enclave binnen de Vrijstaat van de Drie Bonden. Dat blijft ze tot 1803, als laatste Oostenrijkse bezit op Zwitserse bodem, voordat ze bij het kanton Graubünden wordt gevoegd. Die geschiedenis liet een spoor na dat nog zichtbaar is: waar het Onder-Engadin naar de Reformatie overging, bleef Tarasp katholiek. De scheiding van de parochie Scuol wordt in 1559 voltrokken; de Drievuldigheidskerk in Fontana wordt van 1674 tot 1678 door Blasius Ploirer opgetrokken op de funderingen van een heiligdom uit 1567.

In de negentiende eeuw doen de minerale bronnen de rest. In 1845 opent in Vulpera het eerste hotel, in 1865 verrijst in Nairs het Kurhaus, en van 1874 tot 1876 bouwt architect Bernhard Simon aan de oever van de Inn een drinkhal waarvan de achthoekige koepel de bronnen Bonifacius, Lucius en Emerita omsluit. Het Grand Hotel Waldhaus, op 8 juni 1897 in Vulpera geopend en met sgraffito bedekt, brandt in 1989 af. De burcht wisselt van eigenaar zonder te vervallen: omstreeks 1900 gekocht door de industrieel Karl August Lingner, die haar restaureert, is ze sinds maart 2016 eigendom van de kunstenaar Not Vital.

Waarom deze plek bijzonder is

Tarasp dankt zijn eigenheid aan een politieke afwijking die een religieuze werd: in 1463 door de Habsburgers gekocht, bleef de heerlijkheid Oostenrijks én katholiek, midden in een dal dat naar de Reformatie was overgegaan, tot de afstand in 1803. In het landschap levert dat een barokke parochiekerk in Fontana op, een burcht uit 1040 op haar rots, en een gemeente die nooit een hoofddorp had — alleen gehuchten, het een na het ander tegen de helling.

Geschiedenis en oorsprong

Schaalstenen bij Sgnè wijzen op vroege aanwezigheid, maar vóór de elfde eeuw is geen nederzetting aangetoond. Dan stichten heren uit de streek van het Comomeer de heerlijkheid en bouwen zij in 1040 de burcht. Na het uitsterven van hun geslacht wordt het goed in 1239 een Tirools leen en gaat het in 1463 over op de Habsburgers. In 1687 verkocht aan de vorsten van Dietrichstein, wordt de heerlijkheid in 1803 aan Zwitserland afgestaan en bij Graubünden gevoegd. De kuurtijd begint midden negentiende eeuw en eindigt met de Eerste Wereldoorlog; het toerisme komt pas vanaf de jaren 1970 weer op gang.