Tschlin

Tschlin ligt op een terras aan de zuidflank van het Samnaunmassief, op 1.553 meter, terwijl zijn gehuchten beneden blijven, op de puinwaaiers en rivierterrassen van het Inndal: San Niclà, Strada, Chaflur, Sclamischot, Martina, Vinadi. De mondelinge overlevering benoemt de twee niveaus, vih voor het dorp boven, plan voor wat in het dal ligt. Op 1 januari 2013 fuseerde de voormalige gemeente met Ramosch tot Valsot.

Zo hoog klom het dorp om het licht. Het Inndal loopt hier van zuidwest naar noordoost en de gebruikelijke verdeling tussen zon- en schaduwhelling valt weg: Tschlin kijkt naar het zuidoosten, vangt de ochtendzon en houdt in het westen een vrije horizon, waar de dag eindigt boven de Piz Lad. De banken voor de oude huizen en de raampartijen van de nieuwe zijn daarnaar gericht. Aan de overkant blijft de steile helling bebost tot aan de rotsgordel en draagt geen enkel dorp; op deze hoogte staan de huizen boven de mist die zich op de dalbodem ophoudt.

Het gebied raakt Oostenrijk in het oosten en Italië in het zuiden, en vanuit de ramen van het dorp is het drielandenpunt op 2.180 meter zonder verrekijker te onderscheiden. Naar het noorden werd het Samnaunmassief overgestoken via muildierpaden en via een smokkelaarsroute bij de Fuorcla Salèt, op 2.826 meter; nog hoger werkte de ijzer- en kopermijn Ruina cotschna op 2.500 meter, tot ze in 1919 wegens gebrek aan rendement sloot. Tot het midden van de 20e eeuw kwam het meeste inkomen uit hout; er resteren 19 landbouwbedrijven, en de voormalige gemeente telde 453 inwoners in 2010, op 75 vierkante kilometer.

De taal van het dorp is het Vallader-Reto-Romaans van het lagere Inndal, met enkele grammaticale eigenaardigheden die alleen Tschlin kent. De bewoning is veel ouder: twee vindplaatsen van de Raetische cultuur, Plan Degnaidas ten oosten van het dorp en Mot da Chaschlins in het zuidwesten, zijn aangetoond voor de ijzertijd tussen de 5e en de 3e eeuw voor onze jaartelling, voordat de streek bij de Romeinse provincie Raetia kwam. Sinds 2018 hoort Tschlin bij de vereniging Les Plus Beaux Villages de Suisse.

Waarom deze plek bijzonder is

Tschlin is een dorp dat tegen de schaduw in is gebouwd. In een dal dat van zuidwest naar noordoost loopt, waar de verdeling tussen zon- en schaduwhelling niet meer opgaat, moest het naar 1.553 meter klimmen om de langste zonneduur te houden — hoog genoeg om de huizen boven de mist te laten uitkomen die beneden blijft hangen. Daar komt een zeldzame ligging bij: het punt waar Zwitserland, Oostenrijk en Italië samenkomen, op 2.180 meter, is vanaf de terrassen van het dorp te zien.

Geschiedenis en oorsprong

Twee vindplaatsen van de Raetische cultuur omlijsten het dorp, Plan Degnaidas en Mot da Chaschlins, bewoond in de ijzertijd tussen de 5e en de 3e eeuw voor onze jaartelling; daarna kwam de streek bij de Romeinse provincie Raetia. De recente geschiedenis is een reeks van terugtochten: de ijzer- en kopermijn Ruina cotschna op 2.500 meter sloot in 1919; hout, tot het midden van de 20e eeuw de belangrijkste bron, maakte plaats voor de dienstensector; en de gemeente zelf eindigde op 1 januari 2013, met Ramosch opgegaan in Valsot.